Công lý không thể bị chà đạp!

* Tổng thư ký Hội Hữu nghị Anh - Việt Len Aldis lần thứ hai gửi thư cho Tổng thống Obama

Ngay sau sự kiện Tòa án tối cao Mỹ bác đơn của các nạn nhân chất độc da cam/dioxin VN kiện các công ty hóa chất Mỹ mà không đưa ra lý do, dư luận thế giới của những người yêu chuộng công lý rúng động. Công lý bị chà đạp! Và thật đáng trân trọng, những con người đáng kính trọng ấy - không phân biệt màu da, quốc tịch - cho biết sẽ tiếp tục con đường tranh đấu không chỉ cho nạn nhân chất độc da cam/dioxin VN mà là cho công lý, cho lương tri loài người.

Ngày 15-9-2008, đoàn nạn nhân bom nguyên tử từ Nhật Bản đã đến Đà Nẵng ủng hộ, chia sẻ với nỗi đau của nạn nhân chất độc da cam/dioxin VN. Trong ảnh: Một nạn nhân bom nguyên tử đã gục xuống khóc trong buổi giao lưu với nạn nhân chất độc da cam VN - Ảnh: Đoàn Cường

Tuổi Trẻ trích ở đây một phần những tiếng nói lương tri ấy.

Vụ kiện của các nạn nhân chất độc da cam VN: Chúng ta không đơn độc

GS Nguyễn Trọng Nhân - Ảnh: H.Giang

GS Nguyễn Trọng Nhân - phó chủ tịch Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin VN - nói với Tuổi Trẻ như trên sau việc Tòa án tối cao Mỹ bác đơn của các nạn nhân chất độc da cam/dioxin VN kiện các công ty hóa chất Mỹ. GS nói:

- Đã là đi kiện thì không ai biết trước thế nào, dù vụ kiện nào đều có khả năng thắng và thua. Công lý không phải lúc nào và ở đâu đều được tôn trọng. Trong tuyên bố của hội cũng nêu rõ hội rất tiếc Tòa án tối cao Hoa Kỳ đã không chấp nhận vụ kiện này, bỏ lỡ cơ hội thể hiện sự công minh của luật pháp và tinh thần yêu chuộng công lý, tôn trọng nhân quyền của nhân dân Mỹ, trong khi Quốc hội, Chính phủ Mỹ đã có những động thái ban đầu trong việc giải quyết hậu quả chất độc da cam/dioxin ở VN.

* Khó khăn hiện nay của vụ kiện này là gì?

- Từ lâu, bắt đầu năm 2004, trên báo chí Mỹ đã lộ ra những tin tức là Bộ Tư pháp Mỹ chỉ thị cho các tòa án bác đơn của các nạn nhân VN. Chuyện đó là hoàn toàn công khai. Người Mỹ biết điều đó.

Năm 2005 trong chuyến làm việc ở mười thành phố Mỹ, người dân Mỹ hỏi chúng tôi tại sao biết khó khăn mà vẫn đi kiện. Tôi trả lời rằng tuy khó nhưng tin là có thể thắng. Vì cơ sở để kiện là đúng sự thật, có tổn thất thật. Thứ hai, chuyện này không phải do thù oán mà đi kiện, mà là để đòi công lý cho các nạn nhân.

Khi gặp các công dân Mỹ, chúng tôi càng tin là có thể thắng vì đa số người Mỹ công tâm, tôn trọng công lý, họ cũng muốn làm bạn với các dân tộc khác. Hơn nữa, các cựu chiến binh Mỹ tham gia chiến tranh ở VN đã kiện các công ty hóa chất. Điều đó cũng diễn ra ở Hàn Quốc, New Zealand và Úc. Vụ kiện còn nhận được sự ủng hộ và hỗ trợ của Việt kiều khắp nơi. Chúng ta không đơn độc.

* Vậy đâu là phương hướng tiếp theo để hội theo đuổi vụ kiện này, thưa ông?

- Ngoài những bằng chứng khoa học thì vụ kiện nhận được ngày càng nhiều sự ủng hộ từ trong nước, nhân dân Mỹ và các nước khác trên thế giới. Mục đích của vụ kiện không chỉ đơn thuần đòi bồi thường cho các nạn nhân. Nó là tín hiệu báo cho toàn thể nhân loại biết rằng phải kiên quyết đấu tranh chống sử dụng vũ khí hóa học. Nó động viên phong trào chống vũ khí hủy diệt hàng loạt, trong đó có vũ khí hóa học.

Chúng tôi sẽ thông tin đầy đủ về diễn biến vụ kiện cho các nạn nhân chất độc da cam để mọi người hiểu và tiếp tục kiên quyết theo đuổi. Hội đã chuẩn bị nhiều giải pháp tiếp tục cuộc đấu tranh và các bạn sẽ biết khi chúng tôi thực hiện. Ngoài ra việc tranh thủ dư luận cũng sẽ được tăng cường. Hiện dư luận ủng hộ ngày càng lên cao.

Tôi tin rằng nếu tất cả chúng ta đồng lòng, vững tin và thể hiện lập trường ủng hộ cuộc đấu tranh này thì sẽ có ngày giành được thắng lợi.

H.GIANG thực hiện

Một quyết định kinh khủng!

Ông Len Aldis với chiếc mũ tai bèo và khăn rằn VN. Ông nói trọn đời mình sẽ đeo đuổi để tìm công lý cho vụ kiện này - Ảnh: T.Nguyên

“Thưa ngài tổng thống,

Đây là lá thư thứ hai tôi gửi cho ngài. Lá thư thứ nhất, gửi đính kèm, từng bày tỏ hi vọng và ước mơ cho tương lai của rất nhiều người - trong đó có bản thân tôi - sau khi ngài đắc cử trở thành tổng thống.

Đáng buồn là tôi đang viết trong giận dữ trước phán quyết đáng hổ thẹn của Tòa án tối cao Mỹ hôm 2-3, bác bỏ đơn kiện của các cựu binh Mỹ và các nạn nhân VN (hơn 3 triệu người) bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi chất độc da cam mà quân đội Mỹ từng dùng trong chiến tranh VN.

Việc phán quyết đó vẫn có thể đưa ra bất chấp những chứng cứ rành rành là một sự xúc phạm đối với các nạn nhân và gia đình họ. Một sự xúc phạm hơn nữa là việc các quan tòa không hề đưa ra bất cứ lý do nào cho phán quyết của mình - một quyết định kinh khủng. Từ chối một lá đơn kháng án xin được xét xử các tập đoàn sản xuất chất độc da cam trước bồi thẩm đoàn chính là một sự hổ thẹn đối với Tòa tối cao và chính nước Mỹ.

Ngài có thể biết rằng vào năm 1984, các cựu binh từng kiện chính các tập đoàn này với cùng những thương tích và bệnh tật, các tập đoàn đã phải dàn xếp ngoài tòa khoản tiền lên tới 180 triệu USD.

Ngài tổng thống, ngài sinh ra vào ngày 4-8-1961, vào chính tháng mà lực lượng không quân Mỹ bắt đầu rải chất độc da cam xuống miền Nam VN và tiếp tục làm việc đó thêm mười năm nữa. Hậu quả của những cánh rừng bị hủy hoại bởi chất độc da cam này đến nay vẫn có thể nhìn thấy. Với con người, những thương tật nghiêm trọng là chứng tích của chất độc này.

Điều đau đớn nhất là số những người trẻ bị nhiễm chất độc, những đứa trẻ sinh ra rất nhiều năm sau khi chiến tranh chấm dứt - 1975. Di sản khủng khiếp mà nước Mỹ để lại này đã truyền tới thế hệ thứ ba và sắp, nếu không nói là đã, sang đến thế hệ thứ tư. Mỗi năm trong các chuyến thăm của tôi đến VN, tôi thấy những người chịu tàn tật này, kể cả những người trẻ. Chẳng dễ dàng gì khi chứng kiến đứa trẻ bò trên sàn khi thiếu mất một chi (một cánh tay hay một cẳng chân) hoặc hai chi. Ngài rất đúng khi yêu thương hai cô con gái của mình. Bao bậc cha mẹ khác, kể cả những người có con bị nhiễm chất độc da cam ở VN, cũng yêu thương con cái mình như vậy thôi.

Ngài có tưởng tượng nổi phán quyết của Tòa tối cao Mỹ đã đối xử thế nào với những bậc cha mẹ này chưa? Tôi từng hỏi điều này trong lá thư gửi cho ngài từ Hà Nội vào ngày 5-12 năm ngoái. Trong đó ngài sẽ thấy tôi đề nghị ngài “đừng chờ đợi bất cứ phán xét của tòa án Mỹ nào nữa, các nạn nhân đã đợi chờ và chịu đựng đủ lâu rồi”.

Ngài tổng thống, Tòa tối cao Mỹ đã đưa ra phán quyết chống lại cả cựu binh Mỹ và các nạn nhân VN. Bất chấp phán quyết này, ngài có quyền đưa ra chính sách để cung cấp các đền bù tài chính cho các nạn nhân chất độc da cam và gia đình họ.

Xin cho tôi kết thúc thư bằng trích câu nói của Nguyễn Đức - người khi sinh năm 1981 dính liền với người anh Nguyễn Việt của mình. Tháng 11-2006, một nhà báo Mỹ phỏng vấn và em trả lời - theo quan điểm của tôi - đã tổng kết hết được nỗi lòng của các nạn nhân chất độc da cam.

“Tôi thấy nghịch lý rằng một mặt các ngài đưa ra xét xử Saddam Hussein vì sử dụng vũ khí hóa học, nhưng ở một đất nước khác nơi các ngài phun hóa chất xuống trong chiến tranh thì các ngài phớt lờ trách nhiệm.

Nước Mỹ phải thừa nhận trách nhiệm của mình và đền bù cho các nạn nhân da cam VN. Đó là trách nhiệm đạo đức của các ngài. Dù sớm hay muộn, việc đó cũng phải làm”.

Không ai có thể nói hay hơn thế. Thưa ngài tổng thống, vì công lý cho các nạn nhân, xin hãy làm điều đó sớm hơn.

Trân trọng”.

LEN ALDIS (THANH TUẤN dịch)

Thật đáng xấu hổ

“Thật đáng xấu hổ. Các tập đoàn có mọi chứng cứ ngoại phạm, mọi thứ luật bảo vệ và công lý để bảo vệ cho các báo cáo lỗ lãi của mình, trong khi môi trường và con người chúng ta thì bị hủy hoại vô thương tiếc, gia đình bị phá hoại. Tòa án hiểu rõ tình hình ở VN nghiêm trọng đến thế nào do sự sản xuất cẩu thả thuốc trừ cỏ theo đơn đặt hàng từ chính phủ của chúng ta. Họ cũng hiểu rằng các chất độc đã ảnh hưởng tới rất nhiều lính từ các nước đồng minh khác.

Ngoài những người New Zealand bị thương do chất độc của Dow ở Paritutu, còn có bãi thử Gagetown ở Canada, rồi rất nhiều người bị bệnh khác ở những nơi chất trừ cỏ được bí mật thử tại nước Mỹ và trên toàn cầu, do phơi nhiễm trong quá trình vận chuyển từ căn cứ này qua căn cứ khác. Chúng ta có cơn ác mộng ngay trong hiện tại này. Chúng ta tự hỏi cái quái gì còn đang nằm trong lòng đất mà chúng ta vẫn trồng nông sản lên sau hàng nhiều thập kỷ có hóa chất của Dow ở đây. Không ngạc nhiên gì khi họ quyết định không để vụ kiện này được tiếp tục. Và sẽ không có tiền lệ nào được đặt ra.

Những sự thật này, cùng nhiều điều khác nữa, không phải là thứ vĩnh viễn và không có tác động gì đến chuyện môi trường bị nhiễm độc. Rõ ràng tình trạng nhiễm độc đã tới mức nghiêm trọng. Chúng ta trên toàn cầu cần phải chung tay lại bất chấp phán quyết kém cỏi này. Chúng ta nên đòi hỏi lời xin lỗi và hỗ trợ tài chính như đã được một số người đề cập ở đây.

Ngoài ra, tôi muốn đề nghị Tổng thống Obama mở một cuộc đối thoại minh bạch về những gì có thể làm để bảo vệ cho tương lai chúng ta và những thế hệ con cháu vẫn chưa sinh ra. Điều quan trọng cần làm rõ là chỉ cho thế giới thấy những kiểu hành động như thế này của các tập đoàn là không thể chấp nhận được và không thể tồn tại như vậy được trong tương lai. Chúng ta cần thay đổi luật pháp để bảo vệ con người chứ không phải bảo vệ các tập đoàn, và cần làm gì đó để cứu trợ (bailout) những nước bị ảnh hưởng nặng nề nhất”.

THANH TUẤN dịch