Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://60s.com.vn/index/1036228/05012008.aspx

Dao Duc Nguoi Thay: Nhung vi Thanh cua hoc tro thoi xua!

>>
Nhung thay co giao suy doi, su ton thuong lon va phien toa dac biet… (Phan II)
>> Thay co "suy doi": Su ton thuong lon va phien toa dac biet…
>>  Khong phai co tien la het... "Ba bi chin quai"
>> Khi tre con khong con mung vui den truong
>> Triet ly giao duc Viet Nam: Can phai thay doi? (2)
>> Dung cam hoc sinh tang... hoa thay co!

Nen van hoa khoa cu Viet Nam chiu nhieu anh huong cua nho hoc tu Trung Quoc nen nguoi thay ngay xua la mot hinh anh dep va co phan duoc than thanh hoa. Mat khac nua, dan toc Viet Nam von co truyen thong “ton su trong dao” nen nguoi thay co mot vi tri rat cao trong tam thuc nguoi Viet. Dan gian xua co cau thanh ngu “nhat tu vi su, ban tu vi su”, con trong quan he le giao phong kien “Quan – Su – Phu” vi tri cua nguoi thay cung het suc duoc tran trong. No cho thay su nguong vong, ton tho cua nhan dan doi voi nghe giao cua mot thoi gian dai trong lich su Viet Nam.

Tu nhung “thanh su” trong lich su

      


Ban tho thay giao Chu Van An

Trong lich su dan toc Viet, co nhung nguoi thay ma dao duc va tai nang cua ho con de lai tieng thom cho den tan ngay nay. Trong tam thuc cua nhung nguoi Viet Nam, nhung nguoi thay nhu the duoc coi la nhung vi thanh song.

Chiu anh huong cua nho hoc tu Trung Quoc, nguoi Viet Nam ton tho “van the su bieu” Khong Tu nhu mot bieu tuong cua su ton sung tri thuc, cua dao kinh trong nhung nguoi co nhieu dong gop voi tri thuc cua loai nguoi. Cho den nay, “nguoi thay cua muon doi” van duoc tho o rat nhieu noi linh thieng cua dao Nho tren khap ca nuoc ma tieu bieu la Van Mieu, noi duoc coi la Truong Dai hoc dau tien cua Viet Nam, bieu tuong cua nen hoc van Viet Nam nam ngay tai manh dat Thang Long ngan nam van hien. Khong chi co vay, dan toc Viet Nam co truyen thong hieu hoc va ton tho nhung nguoi co nhieu dong gop doi voi nen hoc van cua nuoc nha. Do la ly do khien cho nhung nguoi thay - nhung nguoi huong dao luon luon duoc ton kinh.

Trong lich su dan toc, chung ta khong the khong ke den thay giao Chu Van An. Thay la hinh anh thu nho cua dao lam nguoi, lam thay cua nghe day hoc voi tam niem: “Hanh phuc lon nhat la duoc nhin thay hoc tro ngay cang vuot minh”. Khong chi duoc hoc tro ton tho ve tai nang xuat chung, ong con la nguoi noi tieng ve duc do va dao lam thay, lam quan va lam nguoi. Trong lich su dan toc Viet con truyen tung ca mot kho nhung cau chuyen ve thay giao Chu Van An tu nhung chuyen co that duoc lich su ghi lai cho den nhung truyen thuyet mang mau sac su thi. Cau chuyen ve nguoi hoc tro (con trai thuy than) cua Chu Van An da chiu hoa diet than de cau mua giup dan qua con han han la mot giai de noi rang tai duc cua nguoi thay ho Chu co suc manh cam hoa duoc ca quy than.

La nguoi da tung do Thai hoc sinh nhung khong ra lam quan ma mo truong day hoc, ong co cong lon trong viec truyen ba, giao duc tu tuong dao duc. Ong dang so xin chem 7 ten gian ninh, nhung vua khong nghe. Ong chan nan tu quan ve o nui Phuong Hoang(Chi Linh, Hai Duong) day hoc, viet sach cho toi khi mat. Cuoc doi thanh bach va tiet thao cua ong la tam guong sang cua thoi phong kien. Ong la mot trong so rat it bac hien nho duoc tho o Van Mieu.

Ngoai thay giao Chu Van An, lich su dan toc con ghi lai rat nhieu tam guong nguoi thay khac. Nhung nguoi thay co duc do va tai nang con dong vai tro la nguoi truyen tri thuc va dao duc cho ca con cai cua vua chua thoi phong kien. Trong quan niem “trong nam kinh nu” cua nho hoc thoi phong kien, nhung nguoi phu nu von khong duoc coi trong. The nhung, co nhung nguoi phu nu noi tieng ve tai danh da duoc vua moi ve day hoc cho chinh nhung hoang tu va cong chua. Nhung ten tuoi nhu nu si Doan Thi Diem hay ba Huyen Thanh Quan van duoc luu danh su sach cho den tan ngay nay. Dieu nay co the cho thay truyen thong “ton su trong dao” cua nguoi Viet Nam. 

Den nhung nguoi thay gan gui trong doi song

Thoi nho hoc, thay giao duoc goi la nhung thay do. Ho la nhung nguoi tri thuc cua thoi do, tat nhien trinh do ho cung chenh lech nhau rat nhieu. Ben canh nhung nguoi do tien si, con co nguoi do pho bang, co nguoi do tu tai nhung cung co nguoi khong do dat gi. Tuy nhien, phai khang dinh mot dieu, thay do la nhung tri thuc cua thoi bay gio. Ngoai truong cong cua trieu dinh phong kien ngay xua lap ra danh cho con chau cua quan chuc phong kien va cac gia dinh giau co va truong cong mo o cac tinh li, con da phan la truong tu cua cac thay do nam o cac lang que.

Thoi nho hoc, thay do co vai tro rat dac biet. Trong luan ly, dao duc phong kien nguoi ta thuong nhac den: Quan – Su - Phu (Vua la dau tien, sau do la nguoi thay va thu ba moi la cha me). Vi tri cua nguoi thay rat quan trong thay khong chi day chu nghia, ma con day dao song, day dao lam nguoi. Tu “mo pham” cung xuat hien tu thoi phong kien(mo pham co nghia la kieu mau de nguoi hoc sinh phai noi theo). Thay do ngay xua la nhung nguoi truyen dao, day lai cho hoc sinh nhung kien thuc trong sach thanh hien. Ben canh do, nguoi thay luon la tam guong dao duc de hoc tro noi theo. Chinh vi vua ren tai, vua ren duc, vua la tam guong cho hoc tro nen thay giao luon co mot vi tri dac biet trong thoi phong kien. Co nhung nguoi khong do dat, bang cap gi nhung ho van la nhung nguoi thay rat la co uy tin, phu huynh rat kinh trong. Luc bay gio vi tri cua cac ong thay trong xa hoi rat lon, toan xa hoi cong nhan la vi ban than ong thay la mot nhan vat guong mau cho nen moi nguoi kinh trong, va nguong mo cua nguoi dan. Va tu do ho tao dieu kien cho nguoi thay hoan thanh tot cong viec cua minh. Thong qua day chu nghia ong day dao lam nguoi: Trung quan, ai quoc, su hieu biet ve cuoc doi, ve con nguoi, cach xu su cua con nguoi trong xa hoi.


Van Mieu - Quoc Tu Giam - Bieu tuong cua nen hoc van Viet Nam


Sang den thoi phap thuoc: Khi Phap sang Viet Nam do ho, ho mo truong theo loi moi theo nhu cach thuc to chuc ngay nay co cac cap tu tieu hoc den dai hoc goi la cac truong Phap Viet. Ong thay giao duoc dao tao theo loi moi va ho mo ra nhung truong su pham de dao tao ra cac thay giao. Ngoai mon su pham, ho rat chu trong boi duong dao duc nguoi thay giao. Ho chu trong day cho nguoi thay giao thay ro duoc vi tri cua minh, tu hao ve vi tri do va dong thoi tu xac dinh cho minh khi minh da di vao cai nghiep do thi phai toan tam toan y, ho phai tu tu duong, ren luyen ban than. Lam cho ong thay giao yeu nghe va gan bo voi nghe do, ong cho do la su nghiep suot doi ma ong ay phuc vu. Nguoi thay giao trong thoi do cung co vi tri rat quan trong, cung duoc xa hoi coi trong. Ban than nguoi thay cung nhan thuc duoc vai tro cua ho chinh la tam guong de hoc sinh noi theo nen ho lam rat tot vai tro cua mot nha giao duc.

Nhung nguoi thay giao day trong cac truong hoc Phap Viet xuat than tu nhung gia dinh tri thuc cu, mac du danh nghia la ho lam viec cho chinh quyen Phap nhung ho van truyen ba tinh than yeu nuoc toi nhung nguoi thay cua minh thong qua nhung bai giang. Tuy lam cong chuc phuc vu trong chinh quyen nhung khi co dieu kien ho tham gia vao cac phong trao dau tranh cua nhan dan. 

Nhung nguoi thay thoi xua duoc ca xa hoi kinh trong boi ho hoi du tai nang va dao duc. Khong chi la nhung nguoi truyen dao hoc cho hoc tro, nhung nguoi thay con day cho hoc sinh cua minh dao duc, dao song, dao lam nguoi. Ban than nhung nguoi thay chinh la nhung tam guong sang, la “mo pham” de hoc sinh noi theo. Nguoi thay ngay xua luon y thuc duoc vai tro “nguoi dan duong” cua minh va ho luon tuan thu nhung quy tac dao duc de co the hoan thanh tot vai tro cua mot nha giao duc. Chinh vi the, mot giai doan dai cua lich su dan toc, nhung nguoi thay duoc ton sung nhu nhung vi thanh, ho co uy tin, co tieng noi, co anh huong trong xa hoi va nguoi thay la mot hinh anh dep trong tam thuc cua nguoi Viet Nam.

Luu Thuy (Vietimes)