Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://60s.com.vn/index/1159512/20022008.aspx

Hai Thuong Lan Ong: Tam guong sang ve y duc, y dao, y thuat cua y hoc co truyen Viet Nam

Lich su dan toc Viet Nam la lich su ve vang dau tranh lien tuc chong thien tai va ngoai xam de dung nuoc va giu nuoc. Trong qua trinh do, cac dan toc Viet Nam da tao dung nen van hoa mang nhieu net dac sac va doc dao, de lai cho doi sau nhung di san tot dep trong do co di san quy bau ve y duoc co truyen, da va dang giu vai tro to lon trong su nghiep cham soc va bao ve suc khoe nhan dan.

Tranh ve Hai Thuong Lan Ong. Anh: Tu lieu

Nen y te Viet Nam tu hao co Danh y Hai Thuong Lan Ong (1720 - 1791), neu guong sang tai cao duc rong. Nham vinh danh va ke thua tam guong lon, tu nam 2000, chung ta da chinh thuc lay ngay huy ky cua danh y Hai Thuong Lan Ong, 15 thang Gieng (lich dan toc) lam Ngay truyen thong y duoc hoc co truyen Viet Nam; va nam nay la ky niem thu 217 ngay danh y ta the, cung la ky niem thu 9 Ngay truyen thong Y Duoc hoc co truyen Viet Nam. Nhan day cung xin noi them ve su kien trung hop day y nghia: Ngay ky niem 15 thang gieng (lich dan toc) hang nam thuong rat gan voi Ngay Thay thuoc Viet Nam 27/2 (duong lich). Su trung hop ve thoi gian lam dam them moi quan he ket hop y hoc hien dai va y hoc co truyen.

Dai danh y Le Huu Trac, con co ten khac la Le Huu Huan, sau lay hieu la Hai Thuong Lan Ong, sinh ngay 27/12/1720. Nguyen quan thon Van Xa, huyen Duong Hao, phu Thuong Hong, tinh Hung Yen (nay thuoc xa Lieu Xa, Yen My, Hung Yen). Dong ho Le Huu o Lieu Xa da dong gop cho dat nuoc 7 tien si, 5 giai nguyen, 20 tu tai, 1 quan cong, 1 tuoc hau, 6 tuoc ba,... Gia dinh Le Huu Trac von la mot danh gia vong toc, noi tieng cao khoa hien hoan. Ong noi, bac ruot, cha va cac chu, anh em deu do dat cao, tung giu nhieu trong trach ban trieu. Than sinh cua Le Huu Trac la Tien si Le Huu Muu, lam quan den chuc Thuong thu Bo Cong, sau duoc truy phong chuc Thuong thu. Anh trai la Le Huu Kiem, dau Tam Giap Tien si. Me la Bui Thi Thuong, que xu Bau Thuong, xa Tinh Dien (nay la xa Son Quang), huyen Huong Son, Ha Tinh.

Sinh ra va lon len trong giai doan lich su day bien dong vi nan tranh gianh quyen luc duoi thoi Vua Le - Chua Trinh. Ong thau hieu noi co han cua nguoi dan lao dong ngheo kho trong canh loan lac, doi ret, benh tat. Voi chi khi cua “trai thoi loan”, ong muon but minh ra khoi “chon thu phong” de “giao du tim ban dong tam”. Ong da tung hoc binh thu, luyen vo, dang linh. Thong soai cua Chua Trinh ne tai ong, bao phen tien cu nhung vi chan ghet canh binh dao, ong tim moi cach tu choi. Nam 1746 ong tro ve que o Huong Son nuoi me va hoc nghe thuoc. Luc nay ong da gan 30 tuoi.

Von san uyen tham ve thien van, dia ly, nhan su va tai trong phap thuat am - duong nen ong hoc thuoc rat nhanh. Ong luon tam niem: “Dao lam thuoc la mot nhan thuat chuyen lo tinh mang con nguoi; phai lo cai lo cua con nguoi, vui cai vui cua nguoi, chi lay viec chua benh cuu nguoi lam nhiem vu cua minh, khong duoc muu loi, ke cong”. Va suot quang doi hon 40 nam con lai, ong phan dau khong met moi de thuc hien dieu tam niem cao ca cua minh “Toi da hien than cho nghe thuoc nen luc nao cung don het kha nang truoc thuat rong rai de dung nen ngon co do tham giua y truong”.

La mot nguoi thay thuoc, truoc het ong de cao y duc. Ong noi: “Toi thuong tham thia rang: Thay thuoc la nguoi co nhiem vu bao ve sinh mang nguoi ta: Le song chet, dieu phuc hoa deu o trong tay minh xoay chuyen, le nao nguoi co tri tue khong day du, hanh dong khong chu dao, tam hon khong thoang dat, tri qua cam khong than trong ma dam theo doi bat chuoc hoc nghe y”.

Ong tu dat ra cho nguoi thay thuoc chan chinh tam chu “Nhan - Minh - Duc - Tri - Luong - Thanh - Khiem - Can (tuc la nhan ai, sang suot, duc do, hieu biet, rong luong, thanh thuc, khiem ton, can cu), dong thoi tranh 8 toi: luoi bieng, keo kiet, tham lam, doi tra, dot nat, bat nhan, hep hoi, that duc. Ong kich liet phe phan nhung nguoi loi dung nganh y de muu loi: “hoac bat bi nguoi ta trong dem mua gio kho khan... benh de thi tro la benh kho, benh kho thi doa la benh chet, doi minh de muu cau cho minh... Doi voi ke giau sang thi sot sang de mong duoc loi; doi voi nguoi ngheo kho thi lanh nhat, tho o...”.

Suot doi Hai Thuong Lan Ong tan tuy voi nguoi benh, khong quan dem hom mua gio, duong sa xa xoi cach tro hay khi ban than dang met moi, om dau..., ong deu den tan noi, xem benh cu the roi moi cho thuoc. Benh nang can mua thuoc tot, ong san sang bo tien de cuu benh nhan du biet rang sau nay benh nhan khong co kha nang hoan tra. Ong luon than trong va hy sinh ca nhung thu vui rieng tu “mang ruou treo non, choi boi ngam canh” vi “nho khi vang mat, o nha co nguoi den cau benh nguy cap thi phu long trong mong cua ho, lo nguy hai den tinh mang...”. Ong het long thuong yeu nguoi benh, dac biet doi voi tang lop ngheo kho, vo goa con coi boi vi Hai Thuong Lan Ong biet rang “ke giau sang khong thieu gi nguoi cham soc, nguoi ngheo hen khong du suc de moi danh y”. Ong ton trong nhan cach cua nguoi benh va luon nghiem khac voi ban than minh, giu tam hon luon trong sang: “Khi tham nguoi benh phu nu hoac ni co, gai goa phai co nguoi khac ben canh... de ngan ngua su ngo vuc. Du den hang nguoi buon son, ban phan cung phai giu cho long nguoi ngay thang, coi ho nhu con nha tu te, cho nen dua cot, chot nha ma mang tieng bat chinh va chuoc lay ta dam”.

Tuong Hai Thuong Lan Ong.

Hai Thuong Lan Ong la hien than cua mot nhan cach lon ve tam long cuong truc, chi khi thanh cao, khong mang cong danh, phu quy, khong ninh hot ke giau sang “Ngay ca khi chua cho ai khoi benh roi cho co muu cau qua cap, vi nhan qua cua nguoi ta thuong sinh ra ne nang huong ho doi voi ke giau sang tinh khi that thuong, minh cau canh de bi khinh thuong”. “Nghe thuoc la thanh cao nen phai giu pham chat cho trong sach”.

Hai Thuong Lan Ong luon la nguoi biet tu trong, khiem ton hoc hoi khong tu cao tu dai, luon ton trong giup do dong nghiep. Ong la mot tam guong mau muc cho thuat xu the: “Khi gap nguoi cung nghe can khiem ton, hoa nha, can than, cho nen coi re khinh thuong, doi voi nguoi cao tuoi thi nen cung kinh; doi voi nguoi co hoc thi nen ton tho nhu bac thay; doi voi nguoi cao ngao thi nen nhun nhuong; doi voi nguoi non not thi nen diu dat; giu long nhu vay la dieu phuc lon”.

Ngoai viec de cao y duc, Hai Thuong Lan Ong con la nguoi dau tien trong lich su y hoc Viet Nam dat nen mong xay dung y thuat. Trong qua trinh lam thuoc, ong da de rat nhieu thoi gian viet cuon Y Tong Tam Linh va day hoc. Ong khong nhung chu dao, than trong trong kham chua benh, ke don boc thuoc, ma con quan tam dac biet den cac truoc tac.

Ve y thuat: Hai Thuong Lan Ong cho rang muon lam thay thuoc gioi phai hoc tap khong ngung. Ong tiep thu kinh nghiem cua nguoi xua mot cach co chon loc, linh hoat, sang tao, khong he rap khuon may moc. Tu do ong co quan diem ve nhan dinh benh tat va phuong phap dieu tri sang tao phu hop voi dac diem phong tho, khi hau va dac diem cua con nguoi Viet Nam.

Trong suot cuoc doi lam thuoc cua minh, ong duc ket tinh hoa cua y hoc nhan loai va y duoc co truyen Viet Nam, ong da de lai cho doi sau mot bo sach do so quy gia la bo “Hai Thuong Lan Ong Y Tong Tam Linh” bao gom 28 tap, 66 quyen. Trong do, ong da de cap den toan bo cac van de noi khoa, ngoai khoa, phu khoa, nhi khoa, thuong khoa, truyen nhiem, cap cuu, y duc, ve sinh phong benh, phuong phap nuoi duong, che bien cac mon an ke ca viec nuoi tam det vai... Ong da duc ket hang ngan bai thuoc hay va phat hien bo sung hon 350 vi thuoc moi de dong nghiep duong thoi va cac the he mai sau cung nghien cuu, su dung.

Cuoc doi cua Hai Thuong Lan Ong - Le Huu Trac la hinh anh cao dep cua nguoi thay thuoc voi kien thuc uyen tham, voi tinh than trach nhiem cao ca trong nghe nghiep, long nhan nai, tan tam, duc hy sinh va long thuong yeu nguoi benh vo bo ben. Ong that xung dang la nguoi da dung “ngon co do tham” trong nen y hoc nuoc nha, la tam guong sang choi ve y duc, y dao, y thuat cho doi sau noi theo.

Ky niem 217 nam ngay mat cua Hai Thuong Lan Ong, voi truyen thong “Uong nuoc nho nguon”, “Ton su trong dao” chung ta la nhung can bo y te, y duoc co truyen nguyen noi theo guong sang cua danh y ve y duc, y dao, y thuat. Ke thua, bao ton va phat trien nen y duoc co truyen Viet Nam, ket hop voi y hoc hien dai, xay dung nen y hoc Viet Nam: hien dai, khoa hoc, dan toc va dai chung.

Nam nay, nam 2008 la nam ban le cua ke hoach 5 nam 2005-2010 huong toi Le ky niem 1.000 nam Thang Long Ha Noi. Duoi su lanh dao cua Dang, Chinh phu, can bo nganh y te chung ta nguyen hua: voi truyen thong vi nhan dan phuc vu, phan dau thuc hien tot cac chi tieu ke hoach de ra, tang cuong cong tac phong chong dich benh, phan dau khong de dich benh xay ra; Nang cao nang luc va chat luong he thong kham chua benh, day manh cac hoat dong khac nham thuc hien tot su nghiep cham soc va bao ve, nang cao suc khoe nhan dan, phuc vu cho cong cuoc cong nghiep hoa, hien dai hoa dat nuoc.

TS. Nguyen Quoc Trieu (Bo truong Bo Y te)