Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://thethao60s.com/index/1314040/10042008.aspx

De co chieu cao ly tuong

Co hai yeu to anh huong den su phat trien chieu cao la gen di truyen va hoan canh song (che do dinh duong va luyen tap the duc the thao). Muon phat trien chieu cao, co the phai khoe manh va phai tao ra cho minh co hoan canh song that tot - tuc la chu y van de dinh duong hop ly va tich cuc ren luyen the duc the thao de cho tiem nang chieu cao duoc phat huy day du.

Che do an uong hop ly

Dinh duong giu vai tro rat quan trong, trong do 3 giai doan chu yeu gop phan quyet dinh chieu cao cua co the la giai doan bao thai (nhat la 6 thang cuoi cua thai ky, luc con trong bung me), giai doan dau cuoc doi (5 nam dau tien) va dac biet la giai doan khi buoc vao lua tuoi day thi. Boi vay, de con co tiem nang phat trien tot chieu cao, khi mang thai nguoi me can an uong day du chat, da dang cac loai thuc pham, khong kieng khem, de bao dam tang can du 10-12kg trong 9 thang. Tre sinh ra neu du can (3kg tro len), dai hon 50cm, la mot khoi dau tot de phat trien sau nay. Voi thanh nien sau tuoi 21-22 tro di, chieu cao khong tang them duoc nua.

Trong giai doan co the dang lon, muon phat trien chieu cao tot, khong nen an uong kieng cu, che do an phong phu, an duoc nhieu thu de co the duoc cung cap day du cac chat dinh duong. Can dac biet luu y an du luong protein va canxi can cho viec phat trien cua xuong. Nhung thuc pham giau protein la thit nac, ca, trung, sua, cac hat ho dau nhat la dau nanh... Thuc pham giau canxi la sua, ca hop nguyen xuong, ca nho kho nhu an ca xuong, tom, cua, oc, rau xanh... Dac biet la sua co nhieu canxi rat de hap thu lai nhieu protein, nen duy tri luong sua uong deu dan hang ngay.

Nguoi Nhat, hon nua the ky truoc day cung thuoc loai thap lun, nhung ngay nay doi song kinh te cao an uong day du, nguoi Nhat da cao len nhieu. Theo dieu tra nam 1999, chieu cao trung binh cua thanh nien Nhat (o lua tuoi 18) da la 171cm voi nam, 159cm voi nu. O nuoc ta, kinh te cung da buoc dau phat trien, chieu cao thanh, thieu nien cung dang duoc cai thien, vao dau nam hoc 2004-2005, Bo Giao duc va Dao tao thong bao: Chieu cao hoc sinh cac truong THPT da tang kha, so voi 10 nam truoc, nu cao them 3cm, nam 4cm (tinh trung binh).

Ich loi cua luyen tap TDTT

Muon tang nhanh chieu cao co the, can phai tao thanh mot nep song ham tap TDTT ngay tu tuoi thieu nien. Sau 22 tuoi tap TDTT cung tot, nhung chi khoe manh cuong trang, chu khong the phat trien them chieu cao.

Mot guong sang tap TDTT nang duoc chieu cao len rat nhieu la Ruxtam Akhometop (o Lien Xo truoc day). Anh ta bi gen di truyen nguoc dai: bo me va nhung nguoi than deu thap duoi muc trung binh; ban than Ruxtam con thap hon, den 14 tuoi thi khong lon duoc nua. Nhung cau be Ruxtam da quyet tam ren luyen de tang chieu cao, va may man duoc mot huan luyen vien TDTT co ten tuoi giup do. Cach tap cua Ruxtam co the goi la kho luyen voi thoi gian va cuong do lon, chu yeu la cac dong tac nham vuon dai nguoi: nhay cao, nhay xa, danh du... Bang cach kien tri va quyet tam, co su huong dan chu dao va thich hop, ket qua cuoi cung la Ruxtam cao len rat nhieu (187cm) va tro thanh van dong vien xuat sac, quan quan dai hoi TDTT toan Lien Xo, la mot trong nhung nguoi nhay cao nhat the gioi thoi do.

Nhieu nha y hoc da nghien cuu va cho biet, tap TDTT co phuong phap co y nghia lon, no lam tang cuong qua trinh trao doi chat trong co the, tang trong khoi xuong khi truong thanh. Khi luyen tap, tuan hoan mau duoc tot hon, trao doi chat duoc tang cuong va hormon tang truong (GH) tiet ra nhieu hon. Nguoi ta xac dinh thoi gian luyen tap voi cuong do cao, keo dai 1,5-2 gio/ngay co the lam tang GH len 3 lan. O nhung nguoi tap TDTT ban ngay, ve dem lai thay tang GH lan nua. Ket qua la co, tuan hoan, day chang, xuong khop duoc kich thich lam cho toan bo co the phat trien trong do co chieu cao.

Tuy nhien, neu chi tap TDTT nhe nhang trong mot thoi gian ngan (nhu tap the duc buoi sang, di bach bo, tam), cung nhu khi tap qua lau, qua nang nhoc (thi du chay ma - ra - tong, cu ta...) thi khong thuc day phat trien chieu cao.

Mat khac, cung can coi trong giac ngu, vi qua trinh phat trien chieu dai xuong tre em dien ra vao ban dem. Gan day, cac nha khoa hoc My (Truong dai hoc y Wisconsin o Madison) nghien cuu dat mot thiet bi cam bien vao xuong chan nhung con cuu non de theo doi qua trinh phat trien dai xuong, da nhan thay 90% su phat trien xuong dien ra trong luc dang ngu, hoac dang nghi ngoi.

Dung thuoc tang chieu cao

Tai san nao chung ta co mot tuyen noi tiet goi la tuyen yen, no nhu mot phan loi len ben duoi cua dai nao, kich thuoc tuy rat nho (chi nang 0,5g) nhung cung rat dac biet voi nhieu chuc nang quan trong. Do la noi san sinh ra hormon tang truong goi tat la GH (Growith Hormon). Nhung nguoi thap lun thuong la do thuy truoc tuyen yen san xuat GH cung khong du cau. Nguoi ta dung phuong phap phong xa mien dich da phat hien duoc trong mau nhung nguoi thap bi thieu hut nhieu GH so voi nguoi thuong. Nhu vay neu nguoi ta thu duoc luong GH day du, dem tiem cho nguoi thap lun con dang o tuoi au tho thi se lam cho cao len duoc. Hien nay, nho cong nghe sinh hoc va ky thuat tai to hop ADN nguoi ta co the san xuat GH voi so luong lon, voi nhieu ten biet duoc cua cac hang duoc pham o mot so nuoc. Su dung hormon tang truong la lieu phap hieu qua nhat hien nay cho nhung tre em co chieu cao khiem ton vi thieu hut hormon nay. Thong thuong viec dieu tri tot nhat la trong giai doan tre tu 3-7 tuoi (tiem bap 3 lan/tuan, hoac tiem duoi da hang ngay truoc khi di ngu) va can duoc duy tri lieu dieu tri den het tuoi day thi.

Tai Viet Nam, ti le tre bi thieu hut GH vao khoang tu 1/4.000 - 1/10.000. Nam 2005, tai Khoa noi tiet va di truyen Benh vien Nhi Trung uong, buoc dau cung da quan ly dieu tri cho gan 100 truong hop noi, ngoai tru.

Phau thuat keo dai chan

Sau tuoi 22, nhung nguoi bi thap lun an uong tot va tap TDTT deu khong phat trien duoc chieu cao nua. Tiem GH cung khong cao duoc. Neu tha thiet muon tang chieu cao chi con hy vong cuoi cung la phau thuat keo dai xuong chan. Day la phuong phap do giao su, vien si Ilizarop, nguoi Nga, sang tao. Ong de xuong phuong phap nay tu nhung nam 50 cua the ky 20, va ban than ong da thuc hien nang chieu cao cho rat nhieu nguoi. Phuong phap Ilizarop da duoc ap dung o nhieu nuoc ke ca My, ma noi tieng nhat la bac si Perry da lap ky luc keo dai xuong chi duoc 33cm cho mot co gai My co ten la Jullian Miller. Nguoi Viet Nam dau tien ap dung thanh cong phuong phap Ilizarop la bac si Le Duc To – da keo dai xuong chi duoc den 20cm.

Nguyen ly cua phuong phap Ilizarop co the tom tat: phai phau thuat cat roi mot cho tren doan xuong chi can keo dai, xuyen cac dinh kim loai hoac dinh oc qua ca hai doan xuong roi ra, roi gan vao mot loai khung dac biet o ben ngoai. Den ngay thu 6 bat dau chinh vit tren khung cho hai doan xuong roi cach nhau 1mm. Nhung ngay sau neu chup Xquang se thay giua chung da co can lo mo, do la hai dau xuong cat roi dang tien lai voi nhau. Qua trinh han gan vet gay se hinh thanh ra canxi, tuy xuong va cac to chuc te bao can thiet khac de noi lien hai dau xuong gay lai. Doi khi xuong moi lien, lai dieu chinh vit tren khung gian ra chut it (khoang 1mm), bat buoc cac to chuc xuong phai tiep tuc phat trien lan ra de noi lien voi nhau... Cu nhu the cho toi khi dat duoc chieu dai du tinh, bac si se thao bo khung. Trung binh de keo dai xuong chi them 5-7cm, benh nhan phai mang khung co dinh 10-12 thang. Nhung thoi gian nam tai benh vien chi khoang mot tuan, sau do ve nha, benh nhan tu theo doi dieu chinh khung theo huong dan cua bac si. Benh nhan van co the mang khung co dinh tap luyen, di lai, ty nen tren chi mo khong phai kieng cu gi. Cac phan xuong dai them deu la to chuc xuong moi sinh, do cung chac giong nhu xuong cu. Sau khi thao bo khung co dinh, benh nhan di lai, lao dong... hoan toan binh thuong.

Tuy nhien, phuong phap keo dai xuong chan co chi phi ton kem va mat nhieu thoi gian nen kho ap dung rong rai.

BS. Vu Huong Van