Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://thethao60s.com/index/134112/17072007.aspx

Ve tinh hinh phe binh van hoc, nghe thuat o nuoc ta nhung nam gan day

Nguyen Khoa Diem

Phe binh van nghe la mot thanh to huu co cua qua trinh van dong va phat trien cua van nghe, do chinh la qua trinh van nghe tu y thuc ve minh, nghia la, khong co phe binh van nghe khong the tao nen mot doi song van nghe hoan chinh, phat trien toan dien cua mot thoi ky lich su.

eVan: Ban de dan duoi day duoc ong Nguyen Khoa Diem, Uy vien Bo Chinh tri, Truong ban Tu tuong - Van hoa Trung uong, Chu tich Hoi dong ly luan, phe binh van hoc, nghe thuat Trung uong, doc tai Hoi nghi phe binh van nghe o Ha Noi ngay 22/7/2004.

eVan tran trong gioi thieu cung ban doc.

Thuc hien chuong trinh lam viec nam 2004 cua Hoi dong ly luan, phe binh van hoc, nghe thuat Trung uong, hom nay, chung ta to chuc Hoi nghi ve Tinh hinh phe binh van hoc, nghe thuat. Day la van de lon, giu vi tri rat quan trong trong doi song van nghe va ca trong doi song tu tuong, ly luan va tam ly cua toan xa hoi, dong thoi cung la van de phuc tap ma nhieu nam qua, chung ta it co dip ban den, hien nay dang co nhieu y kien khac nhau, tham chi trai nguoc nhau. Thuong truc hoi dong khong co y dinh bao quat duoc toan bo tinh hinh phe binh van hoc trong mot bao cao de dan, do do, chi xin dat mot so van de mang tinh chat danh gia buoc dau va qua do, goi mo nhung van de de cac thanh vien trong Hoi dong trao doi, thao luan. Voi cach dat van de nhu vay, thuong truc Hoi dong xin trinh bay mot so noi dung chinh sau day:

1. Phe binh van hoc, nghe thuat - ban chat, chuc nang, doi tuong

Mac dau con nhieu quan niem va cach hieu khac nhau, song, co le, diem gap nhau co ban ve phe binh van hoc, nghe thuat (tu day, goi tat la phe binh van nghe) cua chung ta la, coi phe binh van nghe chu yeu la su danh gia, tham dinh, ly giai va phan doan cac tac pham, su kien, hien tuong va tac gia van hoc, nghe thuat duong dai, vua xuat hien va dang dien ra trong doi song van nghe cung thoi. Nguoi ta co the mo rong bien do, kha nang bao quat cua phe binh van nghe sang viec danh gia nhung tac pham, tac gia cua qua khu, da di qua trong lich su phat trien cua no khi phe binh co nhu cau danh gia lai cac tac pham, tac gia do va khi do, it nhieu phe binh da lan sang linh vuc chu yeu cua lich su va nghien cuu van nghe, song doi tuong chu yeu cua phe binh van nghe bao gio cung la cac tac pham, hien tuong, su kien van nghe cung thoi. Chinh vi le do ma Belinxki, tu the ky XIX da coi phe binh la “my hoc van dong”, no tu danh cho minh mot thien chuc kho khan, mot nhiem vu uu tien la kip thoi danh gia cai dang dien ra, cai vua xuat hien, cai dong trong su phat trien cua van nghe dang tu hien tai den tuong lai.

Doi tuong chu yeu cua phe binh van nghe la tac pham voi tu cach la mot chinh the, la hien tuong rieng le vua xuat hien nhu mot cuon tieu thuyet, mot ban nhac, mot vo kich... song doi tuong cua no con la cac hien tuong, su kien van hoc, nghe thuat dang dien ra thong qua viec to chuc doi song van nghe nhu mot dem ca nhac, mot trien lam my thuat, trien lam nhiep anh, mot lien hoan dien anh, mot hoi dien san khau... Su co mat kip thoi de danh gia, nhan xet doi voi cac su kien, hien tuong nghe thuat do la nhiem vu cua phe binh van nghe, tao nen mot ly do ton tai va suc song cua no, mo rong kha nang bao quat cua phe binh van nghe khong chi dung lai o nhung hien tuong nghe thuat don le. Do cung la mot dac diem, mot doi hoi doi voi phe binh van nghe.

Phe binh van nghe la mot thanh to huu co cua qua trinh van dong va phat trien cua van nghe, do chinh la qua trinh van nghe tu y thuc ve minh, nghia la, khong co phe binh van nghe khong the tao nen mot doi song van nghe hoan chinh, phat trien toan dien cua mot thoi ky lich su. Trong vai tro do, phe binh van nghe vua dong hanh voi sang tac de thau hieu va dong cam, vua la nhan to danh gia, phan doan va du bao, gop phan dieu chinh va dinh huong cho sang tac, cho qua trinh phat trien van nghe theo quy luat cua ban than no va theo doi hoi khach quan cua doi song van nghe. O day, phe binh van nghe la hinh thai vua tiep nhan vua tham gia dinh huong va du bao su phat trien cua van nghe, va vi the, mot phan phe binh van nghe co ich va lanh manh bao gio cung la nhan to truc tiep tao nen chinh su phat trien tot dep va dung huong cua ban than van nghe noi chung, moi tac gia noi rieng. Lich su van nghe the gioi va trong nuoc da tung chung kien co nhung giai doan, trong do phe binh duoc khang dinh la nhan to co y nghia quyet dinh, mang tinh chi dan doi voi sang tac, tao nen nhung buoc ngoat moi trong lich su van hoc, nghe thuat, khang dinh nhung tai nang sang tao.

Moi tac pham van hoc, nghe thuat la mot chinh the nghe thuat, dong thoi, bao gio cung hien ra nhu mot qua trinh, trong mot qua trinh voi nhieu tinh dac thu va nhieu nhan to cung tac dong, cung lien quan. Dac diem do doi hoi phe binh van nghe phai dong thoi xu ly nhieu quan he khong don gian: phai co “con mat xanh” de phat hien dung va trung (cai hay va cai do), dong thoi khong bao gio duoc tu coi minh la nguoi duy nhat nam giu chan ly khoa hoc; phai doc lap danh gia va phan doan dong thoi lai phai thau hieu sau sac, toan dien cac moi quan he cua tac pham voi doi song, voi cong chung. Phe binh van nghe la nhung danh gia tham dinh cu the doi voi tung tac pham, su kien, va qua do, phe binh van nghe the hien y thuc trach nhiem cua van nghe truoc cuoc doi va cong chung von luon tin cay, quy trong yeu men va cho doi o van nghe. Tu trong ban than nhu cau phat trien cua minh, phe binh van nghe phai la su ket hop khong the tach roi giua tinh khoa hoc va tinh nghe thuat, giua tri tue va cam xuc, giua su am hieu quy luat rieng cua nghe thuat trong quan he huu co voi nhung doi hoi, nhu cau cua thoi dai, cua cong chung doi voi nghe thuat, giua tham dinh, binh gia va dinh huong cho van nghe. Ro rang la, phe binh van nghe khong chi la tieng noi cua ca nhan, du cho tieng noi do khong the thieu, ma qua do, phan anh thai do va y thuc cua xa hoi doi voi cac gia tri va cac khuynh huong van hoc, nghe thuat, de ra nhung doi hoi chinh dang doi voi mot cong trinh van nghe. Trong nhung truong hop khac, phe binh van nghe phai la “nhung ngon roi phan kich” nhung am muu, y do den toi trong linh vuc van nghe, nhung tac pham di nguoc lai loi ich cua nhan dan. Phe binh co tac dung phan tich, danh gia, dinh huong cac hoat dong van hoc, nghe thuat, nang cao y nghia tu tuong va tham my cua van hoc, nghe thuat, tac dong tich cuc den su sang tao cua van nghe si, den thi hieu, nhu cau va trinh do cua quan chung, bao ve nhung gia tri cua nen van nghe dan toc, do do, yeu cau “nang cao tinh ly luan, trinh do khoa hoc, trinh do tham my, hieu biet thuc te sang tac va thuc tien cuoc song sau sac hon nua trong cong tac phe binh van hoc, nghe thuat. Cac nha nghien cuu, phe binh can lang nghe va coi trong du luan cua quan chung rong rai. Phe binh phai khach quan, trong sang, nghiem tuc va co tinh chien dau cao, khac phuc thoi ne nang, hoac tho bao, loi phe binh mot chieu, hoi hot, hinh thuc, sach vo” (Nghi quyet 05-NQ/TW cua Bo Chinh tri ngay 28 thang 11 nam 1987). Doi hoi do cua Dang doi voi phe binh van nghe khong phai la su ap dat, menh lenh cung nhac, ma la nhu cau noi tai cua chinh phe binh van nghe, nhu no phai co va can co.

2. Buoc dau nhan dinh thuc trang phe binh van nghe nhung nam gan day

Tai Hoi nghi nay, chung ta khong co du dinh nhin nhan lai toan bo qua trinh phat trien cua phe binh van nghe nuoc ta, dac biet tu nam 1945 den nay. Co le, trong kha nang co gioi han, buoc dau de dan chi neu mot so nhan dinh, nhu nhung goi mo de rong duong trao doi, thao luan ve thuc trang, mat duoc va chua duoc cua phe binh van nghe nhung nam gan day.

a) Phe binh van nghe co dong gop gi khong cho tien trinh doi moi va phat trien cua van hoc, nghe thuat nhung nam vua qua. Do la cau hoi rat gay gat can binh tinh de ly giai.

- Tu nam 1986, su nghiep doi moi cua duoc Dang khoi xuong da tac dong cuc ky sau sac den tat ca cac linh vuc cua doi song xa hoi, trong do van hoc, nghe thuat la mot trong nhung linh vuc nhay cam, vua tu doi moi manh me, vua tham gia mot cach chu dong vao su nghiep doi moi chung cua dat nuoc. Cung voi sang tac va ho tro tich cuc cho nhung sang tac tao bao trong nhung nam dau doi moi, vuot qua khong it kho khan va ca nhung lech lac, phe binh van nghe cua ta da tinh tao va dung cam dau tranh voi nhung lech lac, cuc doan, khac phuc nhung chech huong, phe phan nhung bieu hien hoai nghi, phu nhan qua khu duoi nhieu mau sac. Phe binh van nghe da to ro ban linh lon, la mot tieng noi manh me, gop phan tao nen nhung thanh tuu, buoc chuyen bien ve chat cua van nghe nhung nam 90 the ky vua qua, nhu Nghi quyet Trung uong 5 (khoa VIII) da chi ro “hoat dong ly luan, phe binh da dat duoc nhung ket qua tich cuc khang dinh manh me van nghe cach mang va khang chien, day lui mot buoc nhung quan diem sai trai”.

- Cung voi tien trinh doi moi ngay cang rong lon va di vao chieu sau, hien thuc doi song dang dien ra vo cung phong phu va rat phuc tap, giao luu va hop tac van hoa phat trien manh, nhung nam gan day, doi song van nghe cua chung ta dang co nhung bien doi rat nhanh va manh. Dac biet, tu duy nghe thuat dang co nhung chuyen dong sau sac, xuat hien nhung quan niem moi ve vi tri, vai tro, phuong thuc sang tao cua van hoc, nghe thuat trong quan he voi doi song, so phan con nguoi va voi ban than nguoi sang tao.

Quan he giua van hoc, nghe thuat va cong chung cung dang trong qua trinh bien dong; su da dang va su phan hoa manh trong the gioi nguoi tiep nhan dang truc tiep tac dong den sang tac. Mot so quan niem cu khong con phu hop da bi vuot qua, dong thoi khong it nhung quan diem xa la, lech lac, tham chi sai trai nhung ngo nhan la doi moi cung xuat hien. Doi song van nghe dan chu hon, coi mo hon. Cac de tai moi duoc kham pha, nhung van de ve so phan con nguoi ca the duoc dac biet quan tam. Su mo rong va tiep nhan cac phuong phap, phuong thuc bieu hien moi, rat khac nhau trong sang tao duoc chap nhan. Nhung dau hieu, yeu to do da tac dong sau sac den dien mao, chieu huong phat trien va kha nang dong gop cua doi song van nghe nhung nam gan day. Mac du co luc tram lang, chech choac song, nhin chung huong di cua van hoc, nghe thuat la dung, da nang cao dang ke nang luc dap ung cac nhu cau da dang va ngay cang phat trien cua nhan dan. Ket qua do chac chan khong phai tach roi su dong gop truc tiep cua phe binh van nghe. Co rat nhieu dang thuc phong phu cua hoat dong phe binh van nghe da duoc thuc hien. Hoat dong cua cac hoi dong tham dinh tac pham de dau tu cho cac tac pham dien anh, san khau, kien truc, tuong dai tu khau gop y voi de cuong kich ban den khau san xuat, dan dung va danh gia san pham da hoan thanh phai duoc coi la hoat dong phe binh van nghe. Cac cuoc hoi thao, trao doi ve trien lam hoi hoa, dieu khac hay nhiep anh... cung chinh la hoat dong phe binh. Nhung cuoc toa dam, giao luu giua cac nghe si sang tao va cong chung... cung la dang quan chung tham gia phe binh, tham dinh. Cac cuoc tranh luan ve tac pham moi ra doi... Nhung dot tham dinh nham trao cac giai thuong van hoc, nghe thuat... tu trung uong den cac nganh, cac dia phuong. Tat ca cac Hoi van hoc, nghe thuat deu co hoat dong nay.

Nhu vay, hoat dong phe binh van nghe phai la su tong hop cua phe binh noi voi phe binh bao chi (viet), phe binh ngay trong qua trinh tac pham dang hinh thanh va sau khi tac pham ra doi, phe binh cua quan chung va phe binh mang tinh tong hop khoa hoc, phe binh khong chuyen va phe binh chuyen nghiep. o goc nhin do, chung ta co the khang dinh su dong gop tich cuc va co y nghia thuc tien cua phe binh van nghe doi voi nhung doi moi, phat trien cua doi song van nghe thoi gian qua. Dieu do cho phep chung ta khong qua bi quan, danh gia thap nhung co gang cua hoat dong phe binh van nghe.

Cung can noi den mot khoi luong kha lon cac tap hop nhung bai vo phe binh da xuat ban kha rong rai nhung nam gan day; rat nhieu tac gia phe binh, nghien cuu van nghe truoc Cach mang thang Tam lan dau tien cung duoc gioi thieu tro lai gop phan khong nho nang cao tam voc va dien mao phe binh Viet Nam hien dai.

Mat khac, ngay trong nhung nhuoc diem, thieu sot de thay nhat, chung ta van co the chi ra duoc nhung dau hieu moi, tich cuc cua hoat dong phe binh van nghe gan day. Vi du nhu, ben canh su lung tung, bi dong cua viec tiep nhan nhung gia tri van hoc, nghe thuat the gioi va mot so ly thuyet van nghe va my hoc cua nuoc ngoai, ro rang la, thoi gian qua, phe binh da gop phan khong nho trong viec mo rong dien tiep nhan va gioi thieu cac tac pham nghe thuat cua nuoc ngoai vao Viet Nam, tro luc cho phe binh vuot qua gioi han chat hep cua xa hoi hoc, gan ket giua phan tich dac trung nghe thuat voi noi dung phan anh trong qua trinh tham dinh tac pham. "Bao chi hoa" hoat dong phe binh co nguy co lam cho phe binh bi ha thap tinh khoa hoc, su chuyen sau va chat luong cua no, song ro rang la, vai tro cua bao chi tham gia vao doi song van nghe truc tiep va kip thoi hon, giup phe binh cap nhat hon, ap sat hon doi song van nghe, qua do xa hoi hoa hoat dong phe binh duoc phat trien, phe binh khong con la linh vuc rieng hep cua mot so chuyen gia nao do. Trong nhung kho khan keo dai nhieu nam qua cua doi ngu phe binh van nghe, da va dang xuat hien mot so cay but phe binh tre, tuong doi tre co trinh do khoa hoc tot, co phuong phap lam viec moi, the hien la “nguoi trong cuoc” cua hoat dong sang tac duong dai, co tieng noi rieng trong nhin nhan, danh gia cac su kien van nghe dang dien ra... Phai chang do cung la nhung dau hieu tich cuc cua phe binh van nghe.

b) Tuy vay, ai cung nhan thay phe binh van nghe cua chung ta dang dung truoc nhung kho khan nhieu mat. Trong hoat dong phe binh da va dang dien ra nhieu su kien, hien tuong thieu lanh manh. Truoc su phat trien be bon cua van nghe, phe binh to ra lung tung, nhieu bai phe binh khong xac dinh ro chuan muc khach quan, khoa hoc, vo tu de danh gia, khen hay che, khang dinh hay phu dinh. Nhung bieu hien chu quan, tuy tien, cam tinh boc lo ngay cang nhieu trong hoat dong phe binh. Da xuat hien trong quan chung tiep nhan van nghe thai do thieu tin tuong mot so y kien cua cac nha phe binh. Ca nguoi doc, ca nguoi sang tac co dau hieu “quay lung” lai voi phe binh van nghe. Do la bieu hien dang lo ngai nhat cua phe binh, su danh mat chinh vi tri la nhip cau giua van nghe va quan chung va vai tro tham dinh, du bao, dinh huong cua phe binh van nghe.

Truoc nhung bien doi to lon, sau sac va phuc tap cua tinh hinh the gioi va trong nuoc nhung nam gan day, mac dau nhung duong huong co ban cua su phat trien dat nuoc, cua xa hoi ta da duoc Dang xac dinh, song do tac dong phuc tap ve nhieu mat cua doi song, ca ly luan va thuc te, trong doi ngu hoat dong phe binh van nghe xuat hien su lung tung trong tu duy ly luan ve van nghe, nhieu nguoi khong tu xac dinh duoc cho minh co so ly luan de tham dinh, danh gia, tu do, nhieu bai phe binh roi vao tinh trang chenh venh, mo ho ve chuan muc chinh tri - xa hoi va tham my tiep nhan vo vap, thieu tinh tao mot vai ly thuyet van nghe, my hoc nuoc ngoai, tuong do la cam nang de doan tuyet voi ly luan van nghe truyen thong va di toi “chan troi moi” cua ly luan, phe binh giai doan moi.

Mot nhuoc diem cot tu khac cua phe binh van nghe hien nay la khong bao quat duoc doi song van nghe dang dien ra soi dong, nhanh nhay voi nhieu bien doi sau va moi. Nhieu nha phe binh hau nhu dung ngoai cuoc su van dong do cua doi song sang tac. Khong it nguoi lung tung truoc nhung hien tuong moi xuat hien trong sang tac, ma nhung hien tuong kieu do ngay mot nhieu va thuong gay nen nhung “song gio” bat thuong trong doi song van nghe. Mot so nha phe binh chi quen voi nhung mo tip, mo hinh cu va di ung voi nhung cai bieu hien moi va la. Do bao quat qua hep, nhieu “an so” van nghe dung ngoai tam voi cua gioi phe binh.

Nhin chung, hoat dong phe binh chua du suc tham gia dieu chinh, co vu cho nhung khuynh huong sang tac lanh manh, bao ve co suc thuyet phuc duong loi van nghe cua Dang, xay dung thi hieu tich cuc cho cong chung van nghe, ngan chan nhung khuynh huong van nghe khong lanh manh va kip thoi huong toi nhung tien bo cua thoi dai. Nhung bat cap, yeu kem do co anh huong khong nho den toan bo doi song van nghe.

Chinh trong luc phe binh van nghe dang dung truoc kho khan va thach thuc do, thi that dang tiec, nhung cuoc tranh luan van nghe di tu mot vai noi dung cu the den cho sa da, thieu tu kiem che, doi khi danh mat van hoa tranh luan toi thieu, de lai tam trang nang ne trong nguoi phe binh va nguoi doc.

Nhac den van hoa phe binh, thiet nghi khong gi hon la nhac lai cach xu ly cua Ho Chi Minh - mot danh nhan van hoa trong phe binh, tranh luan. Cach day 85 nam, trong “Thu gui Utoray”, ke da dung nhung loi le tho bi cong kich minh tai Nghi vien Phap (1919), Ho Chi Minh, luc do duoi cai ten Nguyen ai Quoc da rat nha nhan va on hoa dat cau nhung cau hoi don Utoray vao the "khong the tranh cai noi" vi su vu khong cua ong ta va Nguoi da viet rat sau sac ve van hoa tranh luan nhu sau: "Toi se tranh khong noi nong, la loi, chui rua, dap lai su tho tuc bang su tho tuc, vi nhu vay la tu ha gia minh. Khong phai cu nem duoc bun len dich thu la minh co ly dau" (Ho Chi Minh, Tuyen tap, tap 1, NXB Chinh tri Quoc gia, Ha Noi, 2002, tr. 18).

Su thieu hut, it nhieu “mai mot” cua doi ngu phe binh van nghe la thuc trang dang lo ngai dang dien ra tu nhieu nam gan day. Mot bo phan khong nho nhung nguoi lam cong tac phe binh van nghe nhung nam truoc day dang lui dan ve “hau truong” de nghien cuu, khao cuu, viet lich su van hoa - van nghe, viet chan dung... Su thieu hut luc luong phe binh trong mot so loai hinh nghe thuat nhu nhiep anh, kien truc, mua, am nhac, dien anh... dien ra tu nhieu nam nay, ai cung biet, nhung rat kho khac phuc. Nhung nguoi viet phe binh von la phong vien chuyen ve van hoa, van nghe cua cac to bao, tap chi tuy nhanh nhay, kip thoi, nam bat du luan tot, song con thieu hut nhieu ve von van hoa, von ly luan va nghe nghiep. “Bao chi hoa” phe binh van nghe vua co nguy co ha thap yeu cau doi voi phe binh lai vua de tu coi minh la trong tai, gianh quyen chi phoi du luan.

Bo nghe, khong an tam voi nghe, kho co ai tu coi phe binh la nghe chinh cua minh, ne tranh nhung van de gay can, di hoa vi quy, ngai va cham, phan tan, thieu su gan bo, dong cam cua nhung nguoi dong nghiep la nhung bieu hien de thay, ngay cang pho bien nhung rat kho khac phuc cua doi ngu phe binh van nghe hien nay.

c) Di tim nguyen nhan cua nhung yeu kem, bat cap tren, qua la khong don gian vi lau nay hau nhu chung ta deu nhan dien duoc yeu kem do, song khong cung nhau nhin thang vao su that va di den cung de tim ra cau tra loi: vi sao, tai sao lai nhu vay? Dung truoc kho khan do, de dan buoc dau thu tim loi giai dap voi mong muon neu van de de cung toan the Hoi dong trao doi, thao luan.

Xa hoi chung ta dang o thoi ky chuyen doi ve moi mat, trong do xuat hien nhung dac diem, hien tuong, xu huong hoan toan moi ma chung ta da khong luong het duoc nhung dien bien phuc tap, mau le cua no, dac biet trong linh vuc tinh than, tu tuong, tam ly, dao duc, van hoa. ”Su thay doi co cau kinh te, ket cau xa hoi, nhu cau tang nhanh ve van hoa cua cac tang lop dan cu, qua trinh dan chu hoa... la nhung yeu to lam thay doi nhieu mat doi song van hoa dan toc” (NQTW 5). Ca nhan thuc va hoat dong thuc tien, nhung gia tri truyen thong dang duoc danh gia, nhan thuc lai, nhung gia tri moi xuat hien nhung chua co day du co so de khang dinh. Bien dong, giao thoa, dau tranh va ca su tron lan, dao lon cac gia tri dang dien ra gay gat, sau sac. Trong tinh hinh “qua do” va “giao thoi” do da dan toi, nhu la mot dac diem kho tranh, do la su tim kiem, su lung tung, su bi dong trong quan niem va khuynh huong lua chon cac gia tri. Ly luan - phe binh van nghe thoi gian qua da roi vao tinh trang nay. Mot so quan niem, luan cu ly luan van nghe, my hoc truyen thong dang duoc cuoc song kiem nghiem, danh gia va lua chon. Mot so quan niem, trao luu, khuynh huong moi trong phe binh van nghe cua nuoc ngoai va nay sinh ngay trong doi song van nghe trong nuoc co co hoi tham nhap va phat trien nhung lai chua duoc kiem chung cai hay, cai do, su dung sai cua chung trong thuc tien.

Nhung yeu kem, bat cap trong phe binh van nghe gan day co nguyen nhan khach quan do, song, co le, nhat thiet phai cung nhau tinh tao chi ra nguyen nhan chu quan nam ngay trong cong tac chi dao, quan ly phe binh van nghe va trong doi ngu nhung nguoi hoat dong phe binh van nghe.

Tu nhung quan diem co ban duoc Dang xac dinh doi voi nhiem vu xay dung va phat trien nen van hoa Viet Nam tien tien, dam da ban sac dan toc, cac co quan chi dao, huong dan, quan ly hoat dong tu tuong va van nghe cac cap chua co duoc nhung dinh huong cu the, khoa hoc, sat hop voi chuc nang, dac trung cua hoat dong phe binh van nghe. Trong qua trinh tim kiem, doi moi trong linh vuc sang tao nghe thuat da xuat hien khong it su mo ho, ngo nhan ve quan diem sang tac va phe binh, chang han xu huong ha thap chuc nang vai tro giao duc cua nghe thuat, tach roi van nghe voi doi song xa hoi, de cao qua dang hinh thuc bieu hien nghe thuat, nhan manh mot chieu vai tro chu quan cua nghe si... tu do co xu huong coi thuong cac gia tri van nghe cach mang, nhung tim toi cua nghe thuat dan toc, chay theo cac trao luu hien dai khong can nhac. Chinh nhung mo ho, lung tung, tham chi lech lac do da lam doi song hoc thuat trong van nghe - ma truoc het la phe binh - rat kho khan trong trinh bay, thuyet phuc cac qua niem cua minh, nhieu nguoi ngai doi thoai, ngai tranh luan vi so bi quy chup la “bao thu”, “giao dieu”. Mat khac, mot so nguoi lam cong tac chi dao va ca mot so nha phe binh van nghe chua thoat khoi quan niem cung nhac, go bo trong xem xet danh gia da lam khong khi phe binh kha nang ne, khong tao duoc sinh hoat hoc thuat mang tinh dan chu va chan thanh. Trong khi do, doi ngu phe binh van nghe hau nhu khong duoc quan tam, giup do bang doi ngu sang tac. Do la nhung nguyen nhan thuoc ve chi dao, huong dan, to chuc dan toi yeu kem cua hoat dong nay trong thoi gian qua.

Nhung nguoi lanh dao cac co quan bao chi co trang dang tai cac bai phe binh van nghe thuc chat la nhung nguoi lam cong tac chi dao va to chuc truc tiep mot dang hoat dong phe binh rat quan trong va dang ngay cang giu vi tri uu the, do la phe binh viet, phe binh van nghe bao chi. Tai sao, thoi gian qua lai xuat hien nhieu bai phe binh khong duoc su dong tinh cua du luan, lam xau di dien mao cua phe binh, thieu van hoa tranh luan nhieu den vay? o day, co phan trach nhiem truc tiep va khong nho cua co quan quan ly, lanh dao cac to bao va tap chi da dang tai nhung bai phe binh kem chat luong ca ve chuyen mon va thai do ung xu. o day, rat can thai do khach quan, su tinh tao, nang luc dieu chinh va lua chon vi muc tieu chung cua nhung nguoi co trach nhiem lanh dao cac co quan bao chi. Mot chut cua quyen hay thien vi, mot chut ne nang, ne tranh boc lo quan diem duoi chieu bai "rong duong du luan", mot chut tam ly vu loi cho rieng to bao, tap chi cua minh... se dan toi su thieu lanh manh cua hoat dong phe binh van nghe. Va dieu do da dien ra khong phai mot lan tren bao chi chung ta thoi gian qua. Khong khac phuc duoc nhung nguyen nhan tren, chac chan phe binh van nghe se khong vuot qua duoc nhung kho khan de lam tron thien chuc cua minh.

3. Kien tri xay dung va to chuc lai doi song phe binh van nghe

Trong cac quan diem co ban cua Dang ta ve phe binh van nghe, bao gio linh vuc nay cung giu vai tro rat quan trong, phan anh thai do va trinh do xa hoi doi voi cac gia tri va cac khuynh huong van nghe, khong chi co tac dung phan tich, danh gia, dinh huong cho sang tac, cho cac hoat dong van nghe, co anh huong to lon den nhu cau, thi hieu va nang luc tham my cua quan chung, ma con tac dong truc tiep den cong tac lanh dao, quan ly van hoc, nghe thuat. ”Phat huy vai tro tham dinh tac pham, huong dan du luan xa hoi cua phe binh van hoc nghe thuat. Dam bao tu do sang tac di doi voi neu cao trach nhiem xa hoi cua van nghe si, cac nha van hoa. Nang cao chat luong, phat huy tac dung cua nghien cuu, ly luan. Khong ngung nang cao thi hieu tham my va trinh do thuong thuc nghe thuat cua cong chung, tao dieu kien cho nhan dan tham gia tich cuc sang tao va phe binh, duoc huong thu ngay cang nhieu tac pham co gia tri trong va ngoai nuoc” (Nghi quyet Trung uong 5 - Khoa VIII). Ro rang la, xuat phat tu vi tri, vai tro to lon cua cong tac phe binh, ly luan da duoc Nghi quyet cua Dang xac dinh, phe binh van nghe nuoc ta can khan truong khac phuc cac yeu kem, xay dung lai chinh minh, no luc doi moi va nang cao trinh do, chat luong nghiep vu de gop phan xung dang vao su nghiep xay dung nen van hoa tien tien, dam da ban sac dan toc va cong cuoc doi moi cua dat nuoc.

Truoc het, can tap trung tri tue cua doi ngu de cung co va lam ro co so ly luan cho hoat dong phe binh van nghe, tren co so linh hoi cac quan diem nghe thuat duoc Dang xac dinh, thuc tien sinh dong cua doi song van nghe dan toc, van nghe the gioi va kinh nghiem sang tao cua cac the he de lam phong phu tam hieu biet cua nguoi lam cong tac phe binh ve hoat dong nghe thuat. Dieu do co nghia la can xac lap sau hon nua quan diem va phuong phap lam viec cua doi ngu phe binh van nghe tren co so triet hoc Mac - Lenin, tu tuong Ho Chi Minh duoc soi chieu duoi anh sang thoi dai. Can co su chon loc nghiem tuc va tinh tao, nhung gi da cu va loi thoi phai kien quyet vuot qua, dong thoi giu vung nhung gia tri ly luan dich thuc da lam duong huong phat trien va thanh tuu cua van nghe dan toc thoi hien dai. Chac chan rang, nhung luan diem gian di nhung sau sac nhu “Phan dau co nhieu tac pham van hoc, nghe thuat co gia tri tu tuong va nghe thuat cao, tham nhuan tinh than nhan van, dan chu, co tac dung sau sac xay dung con nguoi” hay “khuyen khich tim toi, the nghiem moi phuong phap, moi phong cach sang tac vi muc dich dap ung doi song tinh than lanh manh, bo ich cho cong chung. Bai tru khuynh huong sang tac suy doi, phi nhan tinh” khong phai la mon cu, khong phai la “chinh tri don thuan” ap dat cho van nghe, ma ham chua rat ro su doi moi sau sac cua Dang ta trong quan niem ve van nghe va hoan toan la co so ly luan can van dung trong hoat dong phe binh van nghe. Nhu vay, luc nay rat can co su chuan bi ly luan sau hon trong doi ngu phe binh, dong thoi giup do ho boi duong mot can ban van hoa vung chac, mot tam nhin nhung van de quoc te va thoi cuoc.

Hoat dong phe binh van nghe va doi ngu phe binh phai duoc to chuc lai, truoc het nham tao duoc bau khong khi tim toi sang tao, coi mo ca trong sang tac va phe binh, trong quan he giua phe binh va sang tac, xay dung tinh than doi thoai, tranh luan that su dan chu, binh dang va nghiem tuc ve moi van de, neu cao trach nhiem truoc dat nuoc va nhan dan.

Can co thai do dung dan, chan thanh doi voi nhung y kien khac nhau, nhung cach tiep can khac nhau trong qua trinh di tim chan ly, kham pha nghe thuat, tao nen mot doi song phe binh than ai, coi mo, ton trong, quy trong nhan cach, tai nang cua nhau, ngay ca khi thang than phe binh cac nhuoc diem, thieu sot cua dong nghiep. Khoi phuc sinh hoat van nghe lanh manh, dan chu, coi mo hon, don nhan nhieu tieng noi, nhieu suy nghi chan thanh xay dung. Khac phuc loi phe binh quy ket, chup mu chinh tri, phe binh de boi den doi tuong. Moi nguoi no luc tim toi, dong thoi ton trong su tim toi cua nguoi khac de tao nen su da dang, phong phu, nhieu tieng noi va phong cach trong phe binh van nghe cung vi muc tieu xa hoi - van hoa va tham my lanh manh, tot dep, vi su nghiep xay dung nen van nghe cua dan toc huong toi nhung gia tri chan - thien - my.

De nghi co giai phap cung co cac co quan va doi ngu chi dao, quan ly phe binh van nghe o tat ca cac cap, truoc het o co quan cua Dang va Nha nuoc (Ban Tu tuong Van hoa Trung uong, Bo Van hoa - Thong tin, Vien Khoa hoc Xa hoi Viet Nam...), cac Hoi Van hoc, nghe thuat o Trung uong va cac dia phuong, cac vien nghien cuu van hoa - nghe thuat, cac to bao, tap chi... Xay dung lai moi quan he phoi hop thuong xuyen cua cac co quan, don vi tren tao nen su chi dao, quan ly va huong dan dong bo, co hieu qua hoat dong phe binh van nghe.

Nhieu noi dung cu the nhung rat quan trong can duoc trao doi, ban bac de tro thanh kien nghi thong nhat cua chung ta doi voi hoat dong phe binh van nghe nhu: ra soat lai toan bo luc luong phe binh van nghe, tu do lap ke hoach boi duong, dao tao, vua cung co, vua phat trien doi ngu nay trong nhung nam toi; to chuc lai tat ca cac trang phe binh van nghe tren cac bao va tap chi, tang them cac tap chi va trang phe binh van nghe co trinh do; co chuong trinh boi duong va nang cao nang luc toan dien cua doi ngu phong vien, bien tap vien van nghe cua bao chi va xuat ban; de xuat nhung giai phap, chinh sach, che do phu hop nham phat trien hoat dong phe binh va doi ngu phe binh co su "bao hiem nghe nghiep" doi voi nguoi lam phe binh van nghe trong cuoc dau tranh tu tuong - van hoa ngay cang tro nen phuc tap hien nay...

Phat huy vai tro tham muu tich cuc, co hieu qua va tinh than chu dong nhiem vu cua cac thanh vien Hoi dong ly luan phe binh Trung uong cung la phuong huong doi moi duoc moi nguoi mong doi.

Chung ta tin rang, voi tri tue tap the cua Hoi dong, qua ban bac dan chu, coi mo, Hoi nghi cua chung ta se de xuat duoc nhieu noi dung va giai phap moi, bo ich va kha thi de gop mot tieng noi giup lanh dao Dang, Nha nuoc chi dao viec doi moi va nang cao chat luong cua hoat dong phe binh van nghe cua dat nuoc ta hien nay va nhung nam sap toi, dung voi chuc nang, nhiem vu ma Ban Bi thu da tin tuong giao cho Hoi dong chung ta.

Van nghe Quan doi, so 603, thang 8/2004