Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://thethao60s.com/index/1415450/18052008.aspx

Cau chuyen ve "giang ho de nhat keo" (Phan I)

Khong ai co the tra loi chinh xac: nghe cat toc co tu bao gio? Nguoi ta do rang, no xuat hien tu khi nhung nha cach tan dau tien cua Viet Nam sang nuoc ngoai, anh huong theo loi song phuong Tay, bo bui to cu hanh de toc ngan... Thuo ban dau so khai cua cai nghe “de dau thien ha” ay, no cung chi danh cho… nam gioi. No la mot coi giang san bat kha xam pham cua gioi dan ong, dan ba con gai tinh khong duoc “ben mang” den. Khi nhung “cao thu” cua lang nghe cat toc Kim Lien lan luot ve voi tien to, nhung nguoi “tu vi nghe” khong con nhieu, neu nhu noi rang khong con ai co du tam voi nghe, du tam voi nghe de giu nghe cho lang nghe cat toc dao Kim Lien. Trong cai tao doan ay, “giang ho de nhat keo” Duy Hao, duoc dan trong nghe thua nhan nhu la nguoi cat toc "tuyet nghe" cuoi cung cua dat Ha thanh nay…




"Giang son mot coi...". Anh: Di Linh



Mot the ky… “vit dau thien ha”!

Tiem cat toc nho xiu bi che khuat boi nhung lo hang quan ao cu, hang cho, hang “si-da” Kim Lien. Tam bien hieu nho be dat tren lan can tang 2 cua ngoi nha cu ky: “Cat toc Duy Hao”. Trong khi nhung tiem cat toc nam nu, nhuom toc, hap toc, duoi toc, la toc… moc len nhu nam o dat Ha thanh nay, voi du loai hinh: cat toc may lanh, cat toc… wifi, cat toc massage, cat toc thu gian, roi binh dan nhat la nhung anh cat toc dao, treo cai guong len goc cay ben via he, voi bo dao keo, tong do…, the la cung du de hanh nghe… Khi thay ai cung coi cai nghe “de dau thien ha” nay la nghe phu, muu sinh trong nhung luc that co lo van, chang can hoc hanh gi ca, thay cai gi thua ra la lay dao, lay keo phay cho cut…, the la thanh tho cat toc. Day khong phai tho cao. Day chi la nhung ke bam viu lay nghe, nhung ke “tam gui” vao nghe. Nhung nguoi tho cao Kim Lien chinh goc, voi ho, nghe cat toc la nghe cua su tai hoa, nghe “hanh” bang doi tay, doi mat!

Theo loi tam su cua “anh tho cao” dat Kim Lien ten Hao, thi ca gia dinh anh da lam nghe cat toc, tu cha truyen con noi den gio cung ngot mot the ky. Nguoi mang dao keo dau tien, chinh la cu Pham Duy Hien (tuc Dang) – ong noi anh Hao – da mo nghiep cat toc cho lang Kim Lien. Den doi anh Hao, dong ho Pham da co ba doi song bang nghe cat toc. Xua, cu Hien theo nghe cung rat tinh co. Thoi gian dau, cu chi la cau be hoc nghe, lo khoan nhom lo, quat bep…, ranh roi thi hoc lom nhung nguoi tho ca… The ma thanh nghe. Theo yeu cau cua khach, cu cap trap den cat toc tan nha. Quang nam 1920-21, luc do cu Hien chung 18, 19 tuoi, cu da mo duoc cua hang cat toc o pho Hang Bong. Khach dong khong xue, phai xep hang doi den luot minh.

Mot lan, vua Bao Dai di vi hanh, den tiem cat toc cua cu Dang. Nha vua de mat toi boi phuc cai tai hoa, kheo leo, doi mat tham my cua nguoi tho cao, chi nhin liec mot cai da biet, kieu toc nao hop voi dau nao. Cu Dang tro thanh tho cat toc rieng cho vua Bao Dai, duoc voi vao Hue, chuyen “phu trach” mang “toc tai” cho cac hoang tu con vua. Co dan, anh tho cao dat Bac duoc theo chan ong vua an choi nay sang tan Angieri de cham soc “goc con nguoi” cua vua. Bay gio, cu Dang da mua duoc mot ngoi nha nam tren pho Ba Trieu, cho Vien mat Trung uong bay gio. Ngoi nha bi chay trong mot lan hoa hoan. Cu ben mua ngoi nha moi tren pho Dao Duy Anh cho vo con o, de yen tam cong viec cat toc trong Hue. Hang thang, cu danh day thep gui tien ve nuoi vo nuoi con. Muc luong vua Bao Dai tra cho nguoi tho cat toc rieng cua minh, neu quy doi ra menh gia tien te bay gio, tuong duong… 20 trieu dong! Sau nay, khi nhung bien co xay ra, cu Dang quay lai Ha Noi, tiep tuc lam nghe cat toc cua minh. So tien danh dum duoc trong nhung nam cat toc cho vua Bao Dai o cung dinh Hue, nguoi tho cao “chiu choi” nay mua han mot con xe Solex “mu” cua Phap. Cu tro thanh mot trong bon nguoi so huu bon chiec xe duy nhat do Phap mang sang.

Cau chuyen ve nguoi tho cat toc tai hoa mot thoi da tro thanh huyen thoai khap dat Ha thanh. Trong tri nho cua anh Hao, chau noi cu Dang, cu la nguoi co dang nguoi “cuc chuan”: cao 1m80, luon doi mu phot hoac mu bere, mieng ngam tau thuoc, mac quan ao Tay, de dau kieu bi-bop chai hat nguoc lai phia sau (giong kieu dau cua vua Bao Dai). Cu mo mot loat tiem cat toc tren pho Hang Dao, Hang Quat… Sau nay, mien Bac hoa binh, phong trao xay dung hop tac xa phat trien. Nguoi con trai cua cu Dang giai tan cac cua hieu, xin vao hop tac xa cat toc Hang Khay.



"Giang ho de nhat keo" Pham Duy Hao. Anh: Di Linh

Nam 1985, cu Dang mat. Khi ay, cu da hanh nghe cat toc duoc ngot 70 nam, tho 84 tuoi. Toan bo di vat cua cu theo thoi gian bi roi vai dan. The nhung, do la nhung mon do “co mot khong hai”: keo tia cua Phap, keo cat cua Tay Duc, tong do loai 3.0, con dao cao sac mat lim, boi duoi mau thep trang, boi tren ma vang, giua la dong chu France khac chim. Mot so di vat, gia dinh anh Hao con may man giu lai duoc. Chiec guong hanh nghe cua cu duoc ong giao su, bac sy Thin cong tac tai Vien C xin lam ky niem. Cung vi phuc cai tai “dao keo” cua cu Dang, ong bac sy vien C nay xin nhan cu Dang lam bo nuoi, de duoc muc kich cai tai cat cao cua nguoi nghe nhan cat toc dat Kim Lien “de nhat keo” mot thoi!

Cuoc doi dau be be dau. Nhung cai ten “nuc danh” dat keo Ha thanh mot thoi nhu cu Hai Hien, cu Pham Van Cam, cu Pham Dinh Van, cu Trinh Huu Ky, cu Nguyen Van Nhi, cu Nguyen Van Mung… lan luot phai “rua tay gac kiem” vi ly do tuoi tac “tay cham, mat mo”, cung la khi cac cu co trong tay xap xi nam sau chuc nam tuoi nghe… Lop tre hau sinh chang thiet tha voi cai nghe tay dao tay keo nua. Nghe cat toc o Kim Lien ngay cang trong canh suy vi, that truyen doi lap voi su bung ra cua nhung dich vu toc tai mot cach… khong the cuong lai duoc. Cai tao doan chung cua hau het nhung nghe truyen thong, giua canh giao thoi nay, khong rieng gi lang cat toc Kim Lien. Va, chinh hoan canh ay duong nhu da “chon” nguoi ho Pham doi thu ba cua dong ho Pham Duy lam nguoi ke can, giu nghe!

Nguoi cat toc "tuyet nghe" cuoi cung cua Ha thanh?!

Buoc qua tuoi 50, the nhung anh tho keo Pham Duy Hao van giu net tre trung cua mot chang… trai tan! Giong khan khan rat rieng. Su nhanh nhen va kheo leo cua anh song dong hon bao gio het trong moi lan cat toc cho khach. Cai cua hang nho xiu cua anh, von da bi “nuot chung” boi nhung lo hang quan ao sida tren pho Kim Lien, lai bi khuat lap them boi khom tre nga dung cho vo va day lac long giua pho phuong ngap ngua bui va nang nay. The nhung, huu xa tu nhien huong. Khong can phai trung bien nhu dap vao mat thien ha. Khong can phai cua kinh, may lanh, phong kin sang trong nhu nhung tiem cat toc may lanh, hay cat toc massage moc len am am khap cac hang cung ngo hem… Tam bien nho nam khiem ton tren gac hai, ngay tren hang lan can cua mot ngoi nha xay kieu cu khong con phu hop voi kien truc bay gio. Khach quen muon den cat toc, phai goi dien truoc, mot la de… “xep lot”, thu hai la de phong ong chu ngau hung bo di choi, de cua tiem lai cho may cau be hoc nghe trong coi! Cau chuyen cua nguoi tho cao cuoi cung cua dat keo Ha thanh, no cung du hap dan nhu cuoc doi cua mot nhan vat chinh trong phim!

Tuoi tho cua Pham Duy Hao gan lien voi nhung ngay thang lam phu viec cho ong noi, cho bo…, nhung nguoi “tho ca” cua lang nghe cat toc Kim Lien. Khi ay, cau chi lam “chan chay” sai vat. Hoa binh lap lai, mo hinh hop tac xa duoc mo rong. Nhung cua hieu cat toc tu nhan do nguoi lang Kim Lien mo ra doc cac pho Quang Trung, Hang Cot, Hang Bong… duoc quy tu lai trong mot hop tac xa. Hop tac xa nay do chinh nguoi cha cua Pham Duy Hao lam chu nhiem. Khi ay, tho cat toc muon hanh nghe phai trai qua lop dao tao, phai duoc cap bang “hanh nghe” do nganh Quan ly an uong va phuc vu Ha Noi cap. Hang thang, hop tac xa to chuc cac cuoc thi sat hach, nang cao tay nghe de xep cap bac (theo kieu xep bac cua cong nhan). Nhung tho nao khong vuot qua duoc ky sat hach se bi xuong bac. Cung voi su xuong bac ay la muc luong cung bi ha theo. Pham Duy Hao do thu khoa cua khoa hoc dau tien, vao nghe duoc “dac cach” len bac hai, bo qua thoi gian thu viec. “Cai gien” di truyen cua dong ho da “ngam” sau vao trong mau anh tu luc nao khong biet.


Giay phut thu gian hiem hoi cua nguoi tho cat toc cuoi cung
dat Ha thanh. Anh: Di Linh


Cat toc thoi bao cap cung nhieu chuyen khoi hai. Ngay lam 8 tieng. Trung binh mot tho mot ngay cat 30 dau khach. Sang mo cua, khach lan luot keo vao lay so thu tu, xep hang doi. Tat thay moi nguoi deu de mot kieu toc nhu nhau, kieu toc mai xanh trang gay. Anh tho nao “ngau hung” tao kieu dau moi, se bi to truong tru diem thi dua, lay do lam can cu de… ha bac tay nghe. Bang khong, ong khach de kieu “mot moi” se duoc doi trat tu thanh nien Co do ngoai duong yeu cau dung lai, lay tong do “xoet” doc ngang hai duong, bat phai quay lai hop tac xa de sua lai kieu dau cu… Mot cai dau cat theo kieu “binh dan” nhu the, mat ba hao, tuong duong voi mot… bat pho. Chi sau mot thoi gian ngan, do tay nghe cao, anh tho cao Duy Hao duoc “dac cach” len tho bac 7, huong muc luong cao nhat la 70 dong/thang. Anh cung la nguoi tho cat toc duy nhat trong hop tac xa thuong xuyen duoc moi den cac Dai su quan cat toc cho cac chuyen gia nuoc ngoai!

Nam 1981, Pham Duy Hao nghi che do 176, roi di thanh nien xung phong trong Lam Dong. Nam 1983, Pham Duy Hao ve Thanh doan Ha Noi, duoc cu di hoc tap tai Lien Xo. Mot lan, di cat toc o Nga, thay anh tho cao cua Nga cu long nga long ngong, anh gianh lay tong do, keo… cat cho het ca nhung ong khach cua nuoc ban. Thay anh mua keo dep qua, cat vua nhanh, vua chuan, kieu dang lai phu hop voi kieu dau. Sau dan ay, anh duoc “tin nhiem” moi den lam tho cat toc vao nhung ngay cuoi tuan. Cung la vua do nho nghe, vua co thu nhap them trong nhung nam thang song ben nuoc ban.

Cu ngo duyen no voi nghe dao keo da dut, khi Pham Duy Hao re ngang nghe cat toc de “nhay” sang dia hat moi lam cong tac thanh nien, the nhung, cai so cua anh nhu bi cai nghe chieu tuong. Ve Viet Nam, anh lai quay tro lai voi cai quan cat toc gia truyen ba doi cua dong ho Pham, va dung voi no den tan bay gio!

Khach den quan cua Pham Duy Hao, mong muon lon nhat, ay la duoc anh truc tiep nan not, sua sang cho cai “goc con nguoi” cua minh. “Mot nguoi tho cat toc Kim Lien chinh goc, khong phai doi khach yeu cau cat theo kieu nay kieu no, ma chi can nhin kieu dau cua ho de ra kieu toc. Nhung thao tac thuan thuc la chuyen duong nhien, nhung no con phai duoc nang len o muc nghe thuat nua. Ngay nhu nhung dong tac dua keo len cat nhung lon toc thua, do la mot man mua cua nhung ngon tay, voi nhung am thanh gion tanh tach. Khach cat toc co the chop mat mot luc, den khi tinh day khong con nhan ra chinh minh nua!”.

Vi tri “giang ho de nhat keo” cua Pham Duy Hao cho den bay gio van chua co ai co du ban linh de … soan vi, boi mot le, trong nhung hoi lang cua lang Kim Lien, phuong to chu cuoc so tai giua nhung tay “anh hung keo”. Lan nao Pham Duy Hao cung duoc phong tang danh hieu “tay keo vang” cua lang. Cai sang kien to chuc cuoc thi cat toc trong cac ky le hoi cua ong chu tich phuong Kim Lien, cung la de nhac dan lang Kim Lien khong quen mat, rang tu co chi kim, biet bao doi nguoi lang Kim Lien song bang nghe dao keo, rang cat toc cung la mot nghe truyen thong cua lang…

Lam nghe tho cao, cai danh khong co. Lop tre bay gio khong man ma voi nghe to truyen nua. “Tay keo vang” dang ap u uoc mo se mo nhung lop hoc dao tao cho lop thanh nien trong lang - mot cach de co the bao ton va duy tri nghe truyen thong cua cha ong. “Nghe nao cung co Trang nguyen cua no. Ong Mac Ngon con tim thay trong cai nghe thi hanh an cua chinh quyen phong kien Trung Quoc mot trang nguyen “chem dau nguoi”. Lang Kim Lien nay, tuy khong thinh ve duong khoa bang, nhung nhung Trang nguyen cua nghe vit dau thien ha, deu tu lang nay ma sinh ra ca!”.

(Con nua)

Di Linh (Vietimes)