Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://thethao60s.com/index/1419606/20052008.aspx

An Duong Vuong va nhung dau chan tran gian!

Truyen thuyet An Duong Vuong da duoc ghi chep lai trong nhieu su sach voi nhieu cai ten nhu: Truyen Loa Thanh, Truyen Thuc Vuong, Truyen Mi Chau, Truyen Rua Vang, Truyen than Cao Lo, Truyen Nuoc Gieng - Ngoc Trai, Truyen Mi Chau - Trong Thuy... Nhung cau truyen trong dong truyen thuyet An Duong Vuong neu tren deu co cai loi chung nhung khong hoan toan nhu nhat o cac tieu tiet, cac ten goi cu the. Co le chinh vi the ma truyen thuyet nay duoc xem la mot hien tuong phuc tap, khong chi lam dau dau gioi nghien cuu folklore ma ngay ca nhung nha su hoc, dan toc hoc cung khong it lan ky cong kham pha. Tinh da chieu, phuc dien cua truyen thuyet nay tung duoc ban luan kha soi noi trong mot cuoc tranh luan keo dai gan tron mot nam troi (12/1960 - 9/1961) tren tap chi Nghien cuu van hoc. Di nhien, moi van de ve truyen thuyet nay van chua he duoc nga ngu.


Nay sinh tu lich su, gan bo chat che voi lich su nhung dong thoi cung luon luon mang khoac mot tam ao huyen hoac, du lam mo nhoe di cai hinh dang ban dau, so khai cua lich su - do chinh la truyen thuyet. Viec cua cac nha su hoc la dung con mat tinh tuong cua khoa hoc lich su ma boc tach lop suong mu huyen ao cua tri tuong tuong dan gian, loc lua lay cac chi tiet co that, cac nhan vat va su kien co that de bo sung von tri thuc lich su nuoc nha. Nhung that la kho cho cac nha nghien cuu su hoc khi muon di tim cai loi lich su trong vo so lop lang chi tiet duoc theu det va tich tu trong truyen thuyet. Boi le, tri tuong tuong phong phu va niem dam me tai tao lien tuc cac truyen thuyet dan gian cua nhan dan khien so luong cac di ban gia tang theo thoi gian va truyen thuyet cung khong ngung thau nhan nhung gia tri moi, khong ngung lang dong nhung lop phu sa moi...

Truyen thuyet cang day dan, cang nhieu chi tiet, cang lien quan den nhieu dia danh, cac nha khoa hoc cang co nhieu co so de tham chieu, dong thoi, cang de gay nhieu loan cho su phan tich, boc tach cua ho. Truyen thuyet An Duong Vuong la mot truyen thuyet dep de va bi an vi nhieu le. Su quy tu cua nhieu dia danh, su lien quan toi nhieu vung dat dem lai mot ve dep huyen hoac, thoi thuc su kham pha cho truyen thuyet nay.

Lan theo dong truyen thuyet An Duong Vuong va nhung nghien cuu ve no, chung toi nhan thay co 3 dia danh lien quan va co nhieu nghi van. Dia danh thu nhat duoc dua ra nhu mot cau hoi lon ve goc tich cua ong vua Thuc Phan. Bang cac vet tich van hoa mang dam dau an cua cac dan toc Thai, Tay, Nung, Choang - cac dan toc cu ngu o dia ban vung nui Tay Bac, Viet Bac, Quang Chau, Van Nam trong truyen thuyet ve An Duong Vuong, co the doan dinh "nuoc" cua Thuc Phan la mot nuoc o phia Bac "nuoc" Van Lang.

Lat gio lai cac truyen thuyet cua nguoi Tay, dac biet la truyen thuyet Cau chua cheng vua (Chin chua tranh vua), nguoi ta dat ra nghi van: phai chang vua Thuc la mot ong vua co goc tich mien nui hoac cu the hon la mot ong vua nguoi Tay. Nuoc Nam Cuong cua vua Thuc von dong do o Cao Binh, huyen Hoa An, tinh Cao Bang. Sau khi phe vua Hung, Thuc Phan moi nhap nuoc Van Lang va nuoc Nam Cuong thanh nuoc Au Lac, xung la An Duong Vuong, dong do o Co Loa (huyen Dong Anh, Ha Noi). Khao sat mot luot cac bieu tuong trong truyen thuyet An Duong Vuong, cac nha khoa hoc da tim ra nhieu net tuong dong voi van hoa Tay co. Nguoi Tay - Nung co truyen thuyet ve ao long chim - goi nhac den bieu tuong ao long ngong cua cong chua Mi Chau. Co the noi, su dung ao long ngong la mot phong tuc dac biet pho bien o nguoi Tay co. Thu tich co Trung Quoc xac nhan phong tuc dung long ngong lam goi, chan, ao o Linh Nam. Bieu tuong Rua vang trong truyen thuyet An Duong Vuong cung rat co the duoc bat nguon tu vat to cua nguoi Tay co. Cac vung Tay - Thai con luu truyen kha nhieu truyen thuyet ve Rua va dac biet la ho co tuc tho rua. Truyen thuyet rua day nguoi lam nha cua nguoi Tay - Thai goi nhac den chi tiet than Kim Quy giup An Duong Vuong xay thanh Oc.

Hai dia danh duoc nhac den truc tiep trong kha nhieu truyen thuyet nam trong dong truyen thuyet ve An Duong Vuong la Co Loa (huyen Dong Anh, Ha Noi ngay nay) va Dien Chau (Nghe An). Co Loa la noi Thuc Phan An Duong Vuong doc suc xay thanh Oc, trai qua nhieu kho khan do su quay pha cua tinh ga trang nhung nho su giup do cua than Kim Quy nen da thanh cong. Dai Viet su ky toan thu chep: "Bay gio dap thanh o Viet Thuong, rong hon nghin truong, nhu hinh tron oc, nen goi la Loa Thanh, lai co ten la thanh Tu Long...". Viet Thuong duoc xac dinh la Co Loa ngay nay. Co the coi day la noi An Duong Vuong xay dung co do, lam nen nghiep lon. Noi day con luu lai nhieu vet tich nhu: ba vong luy thanh Co Loa (theo sach xua chep thi thanh Co Loa co chin lop, chu vi chin dam). Thanh duoc dap bang dat, thanh ngoai hinh bau duc cao tu 4 den 5 met, co noi toi 8 den 12 met. Mat ngoai thanh thang dung nhung phia trong lai doc nen mat tren thanh la 6 den 12 met, chan thanh tu 20 den 30 met. Ngoai ra, den Thuc An Duong Vuong, Am Ba Chua, gieng Ngoc (noi xua kia Trong Thuy nho Mi Chau gieo minh) cung la nhung chung tich cho thay truyen thuyet An Duong Vuong da "song" bang hoi tho cua dan gian, bang tam hon dan gian nhu the nao.


So do Thanh Co Loa


Dien Chau (Nghe An) la noi "vua cam sung van te dai 7 tac nhay xuong bien di mat (tuc la sung te re nuoc ngay nay...)". Dai Viet su ky toan thu co chep ro: "tuc truyen nui Da Son xa Cao Xa thuoc Dien Chau la noi ay". Theo cac su lieu, viec lap mieu tho An Duong Vuong da co tu lau lam roi. Noi tho dau tien co the ke den la mot ngoi den nho o mot mom nui thuoc lang La Nham (bay gio khong thay con dau tich nua). Ngay nay, hai den tho Thuc Phan An Duong Vuong tuong doi quy mo con tiep tuc huong khoi tai Nghe An la den Duc Vua o Nghi Loc, phia ben huu ngan cua song Cam va den Cuong o Dien Chau, phia ben ta ngan cua song Cam.

Truyen thuyet dan gian co kha nang truyen dan qua thoi gian va lan truyen qua khong gian, duoc nuoi duong nho "bia mieng" va suc sang tao doi dao cua dan gian. The nhung, mot truyen thuyet ma trong do hoi tu toi 3 dia danh co khoang cach dia ly thuc te tuong doi xa cach nhu truyen thuyet An Duong Vuong voi su xuat hien cua vung dat mien nui: Hoa An (Cao Bang), mien dong bang chau tho song Hong: Co Loa (Ha Noi) va mien trung: Dien Chau (Nghe An) lai la mot chuyen dang ban. Han rang, do khong don thuan la ket qua cua tinh nang dan truyen cua truyen thuyet!

... hay la ban do chi dan mot mach doi?

Neu hoi tu cac dia danh tren duoi mot nguon anh sang - mach doi cua nhan vat da duoc xac dinh la co that trong lich su nuoc nha - Thuc Phan An Duong Vuong, chung ta co the thay van de sang ro ra rat nhieu. Dia danh Hoa An (Cao Bang) se la cau tra loi cho nghi van ve goc tich cua An Duong Vuong. Vay, co the noi, do chinh la noi phat tich cua Thuc Phan va cung la noi bat dau mo ra mach truyen thuyet ve An Duong Vuong tren dat Co Loa (Dong Anh, Ha Noi) va Dien Chau (Nghe An).


Den tho An Duong Vuong va gieng Ngoc o Co Loa


Co Loa voi nhung di tich va nhung ten lang, ten xom lien quan, gan bo mat thiet voi su nghiep xay dung nuoc Au Lac chinh la dia danh ghi dau quang thoi gian hung manh cua ong vua Thuc Phan An Duong Vuong. Do la dia danh chi dan mot quang doi, mot quang thoi gian tiep noi mach doi cua An Duong Vuong.

Mach doi cua con nguoi dac biet ay, cua so phan li ky ay da dat dau cham het tren dia danh Dien Chau (Nghe An). Trong cai ban do cuoc song cua An Duong Vuong, diem ket thuc hay chinh la diem hoa than than thanh cua ong duoc dan gian luu truyen la Dien Chau (Nghe An) - luc bay gio cung la diem tan cung cua dat nuoc Au Lac. Do la su that lich su, hay do chi la mot tuong tuong nay sinh tren mot thu logic suy tu ve bien gioi cua nha nuoc Au Lac xa xua? Phai chang, nguoi xua coi cuoc ruoi ngua cua An Duong Vuong thua no tron chay su truy duoi cua quan Trieu Da la mot hanh trinh di den diem "son cung, thuy tan", di den het lanh vuc ma ong cai quan, de tham thia manh liet noi dau mat nuoc, de trong con don dau cung kiet ay da lay vi the cua mot ong vua ma rut guom ket lieu cuoc doi co con gai yeu ngoi sau lung ngua?

Dau the nao, dat Nghe An van con luu dau biet bao nhieu anh xa cua truyen thuyet An Duong Vuong - nhung mau nho det nen mot huyen thoai con vang dong cho toi tan ngay nay...


Nguyen Thanh Luu (Vietimes)