Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://60s.com.vn/index/1429028/23052008.aspx

Duyen hai Nam Trung bo doi mat voi hoang mac hoa

Truoc thuc trang kho han, thoai hoa dat va xoi mon, mot phan dien tich khong nho doc duyen hai Nam Trung bo dang dung truoc nguy co hoang mac hoa. Tinh trang tren da duoc ban luan tu nhieu nam qua, nhung tai hoi thao to chuc moi day o Ninh Thuan do Bo Khoa hoc va Cong nghe chu tri cho thay mot su nhin nhan, danh gia co he thong hon cua cac nha khoa hoc.

45% dien tich dat trong doi troc bi hoang mac hoa

Nhung dai cat di dong nhu the nay dang khien Ninh Thuan doi mat nguy co sa mac hoa. Anh: T.L.

Qua nghien cuu cua cac nha khoa hoc Vien Khoa hoc Ky thuat nong nghiep duyen hai Nam Trung bo, tinh trang thoai hoa dat va hoang mac hoa tai vung duyen hai Nam Trung bo dang ngay cang tro nen nghiem trong.

Hien cac tinh duyen hai Nam Trung bo co dien tich dat trong doi nui troc kha lon (gan 1,2 trieu ha dat hoang doi nui va hon 60.000 ha dat hoang dong bang tren tong dien tich dat tu nhien hon 3 trieu ha), dat dai kho can, xoi mon thoai hoa va hoang mac hoa dien ra tren pham vi nhieu dia phuong.

Vung duyen hai Nam Trung bo cung da hinh thanh nhung dai con cat keo dai kha lien tuc tu Da Nang den Binh Thuan gop phan gay nen sa mac hoa, nhat la phan bo o cac tinh: Quang Ngai, Binh Dinh, Khanh Hoa, nhung dien hinh la 2 tinh Ninh Thuan va Binh Thuan.

Theo cac nha khoa hoc thuoc Vien Khoa hoc Ky thuat nong nghiep duyen hai Nam Trung bo,  dia hinh cua day Kon Tum va huong gio thoi gan song song voi huong dia hinh ven bien da anh huong va lam cho khu vuc Ninh Thuan, Binh Thuan tro nen kho nong quanh nam, nhat la o Ninh Son (Ninh Thuan), Tuy Phong va Bac Binh (Binh Thuan). Tai day co che do khi hau ban kho han va duoc xem la vung kho han nhat nuoc, da tao thanh vung cat hoang mac hoa tren dien tich hon 131.000 ha.

Hai huyen Tuy Phong va Bac Binh (Binh Thuan) co dien tich dat cat hoang hoa khoang 35.000 ha phan bo tren chieu dai 50km bo bien. Rieng cac doi cat di dong o day co dien tich khoang 5.000ha va hien la nguy co suy thoai hang dau trong khu vuc.

Voi dieu kien kho han va gio manh, da thuong xuyen tao ra nhung con bao cat de doa chon vui lang mac, ruong dong, phu lap Quoc lo 1A tren mot pham vi rong hang ngan hecta. Nghiem trong nhat la khu vuc cat di dong o xa Chi Cong, Lien Huong, Binh Thanh (Tuy Phong - Binh Thuan) anh huong lon den san xuat nong nghiep cua khu vuc.

Han han, khai thac rung bua bai- “thu pham”!

Theo cac nha khoa hoc, han han la mot trong nhung dac thu cua khu vuc duyen hai Nam Trung bo, co nguyen nhan chinh do khi hau tu nhien. Tinh trang han han vung ven bien Nam Trung bo khong chi de doa cac vu dong-xuan, he-thu voi tong dien tich chiem toi 20,3% - 25% dien tich gieo trong, ma con la tac nhan chinh gay nen tinh trang hoang mac hoa.

Trong suot 10 nam qua, cac tinh trong khu vuc luon bi han han de doa va chi trong nam 1998 co khoang 203.000 nguoi bi thieu nuoc ngot. Vung kho han thuong xuyen tai 2 tinh Ninh Thuan, Binh Thuan va phia Nam tinh Khanh Hoa co dien tich 200.000 - 300.000ha voi luong mua hang nam trung binh chi 500-700mm, khi hau nang nong da tao thanh vung dat ban sa mac, vung cat vang kho han voi nhung trang cay bui thua co gai rat kho phat trien san xuat.

Canh do, tinh trang pha rung va huy diet lop phu thuc vat do chien tranh va cac hoat dong do con nguoi gay ra lam cho dien tich rung bi thu hep, do che phu tham thuc vat thap, su xoi mon va thoai hoa dat xay ra nghiem trong, lam tang dien tich dat trong doi nui troc o vung doi nui thap cua cac tinh trong vung. Viec khai thac rung bua bai va su dung tai nguyen rung khong ben vung da dan den cac tac hai to lon doi voi vung dau nguon, anh huong nghiem trong toi nguon nuoc va gop phan gay thieu nuoc.

Viec lap ke hoach san xuat, quy hoach su dung dat chi dua tren viec dap ung cac nhu cau truoc mat, khong tinh den tac hai lau dai ve moi truong sinh thai cung la nguyen nhan co ban. Mat khac, cong tac quan ly nguon nuoc con thieu dong bo, thieu su phoi ket hop giua cac nganh… da khien nguon nuoc mat can kiet.

Viec su dung cac bien phap canh tac thieu ben vung trong mot thoi gian dai, co cau cay trong khong hop ly, chua chu trong nhieu den tinh hieu qua va ben vung trong khai thac su dung dat cung la nhung nguyen nhan co ban cua hien tuong thoai hoa dat o duyen hai mien Nam Trung bo, dan den tinh trang sa mac hoa.

GS-TS Le Sam (Vien Khoa hoc thuy loi mien Nam) cho rang, nguyen nhan gay han han, sa mac hoa o Ninh Thuan, ngoai dia hinh dac thu la cac day nui cao  bao boc xung quanh, dien bien bat loi ve thoi tiet duoc xem la nguyen nhan chinh. Ben canh do, su thieu hut nghiem trong nguon nuoc, su dung nguon nuoc mat con lang phi… cung la nhung nguyen nhan co ban.

Hang nam, vao mua kho tinh trang han han, thieu nuoc thuong xuyen xay ra, lam anh huong nghiem trong den san xuat va cac hoat dong dan sinh kinh te cua cac dia phuong. Mot so dot han han xay ra lien tuc trong nhung nam gan day nhu cac nam 1997, 1998, 2002, 2004 va dac biet nghiem trong la nam 2005 da lam cho nhieu nguoi dan trong tinh lam vao tinh trang thieu an do khong du nuoc tuoi de san xuat nong nghiep, chan nuoi…

Con theo nghien cuu cua nha khoa hoc Nguyen Cong Vinh (Vien Nong hoa), doc theo bo bien, cac con cat thuong xuyen di dong duoi tac dong cua gio, mua, gay nen su boi lap dong ruong, tao nen cac hoang mac cat. Mot so dia phuong khai thac nuoc ngot qua muc dan den tang ap luc nuoc man bien, tao nen hien tuong xam nhap cua nuoc bien.

Mat khac, do nuoi trong thuy san da gay nen man hoa nhung vung dat ven bien. Dien hinh la hoang mac hoa xuat hien o cac huyen Tuy Phong, Bac Binh, Ham Thuan Bac (Binh Thuan), Ninh Phuoc, Ninh Hai (Ninh Thuan). PGS-TS Ha Luong Thuan (Vien Khoa hoc thuy loi) cung cho rang han han va sa mac hoa tai khu vuc duyen han Nam Trung bo thuong co moi lien he tuong tac voi nhau. Tuy nhien, hien nay cong tac phong chong han han va sa mac hoa thuong duoc tien hanh rieng le, thieu su phoi hop thong nhat.

Phan tich cua cac nha khoa hoc cho thay thoai hoa dat va hoang mac hoa da, dang va tiep tuc xay ra kha nghiem trong o vung duyen hai Nam Trung bo. Qua trinh hoang mac hoa va thoai hoa dat o khu vuc nay la ket qua cua xoi mon dat, da ong hoa, han han, cat bay.

Hau qua cua cac qua trinh do la dat hoang hoa bi xoi mon manh va bi da ong hoa o vung dat doc; dat bi kho han theo mua hoac vinh vien o nhieu vung khac nhau; dat chiu tac dong cua cat di dong va truot lo dat doc theo bo bien. Vi vay, nguoi dan trong vung phai doi mat va biet song chung de khai thac nhung loi the nham ton tai va phat trien. 

* Nghien cuu thuc trang han han, hoang mac hoa o Ninh Thuan,  GS-TS Le Sam va cong su (Vien Khoa hoc Thuy loi mien Nam) da ghi nhan: tong so dien tich dat hoang mac o Ninh Thuan la hon 41.000 ha, chiem 12,21% dien tich dat tu nhien toan tinh. Va cho den hien nay, tinh trang hoang mac hoa van tiep tuc co chieu huong gia tang.
* Cac nha khoa hoc thuoc Trung tam Xuc tien phat trien cong dong va bao ve moi truong (Lien hiep cac Hoi khoa hoc va ky thuat Viet Nam) cho biet: trong tong so khoang hon 852.000 ha dat trong doi nui troc va hoang hoa cua vung duyen hai Nam Trung bo thi dien tich da va dang chiu tac dong manh boi hoang mac hoa vao khoang 45%. 
 

HUU BANG