Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://60s.com.vn/index/1555528/22072008.aspx

Game va the gioi quanh ta: Truyen thuyet ve loai Ky Lan - Phan mot
Ban la mot mot nguoi luon dam chim trong The gioi game bao la va rong lon. Ban co bao gio thu tim hieu xem nhung gi dien ra trong tro choi co giong voi nhung gi dien ra ngoai cuoc song that khong? Toi cam doan la se co rat nhieu ban tra loi rang “Khong”. Va Game4V rat vui khi dem den cho cac ban chuyen muc Game va The gioi quanh ta – noi dem den cho ban mot cai nhin sau rong ve nhung gi ban duoc chung kien trong game va trong cuoc song. Game va The gioi quanh ta doc quyen tren Game4V.
 
Game va the gioi quanh ta: Truyen thuyet ve loai Ky Lan - Phan mot 
 
Ky Lan mot trong nhung loai vat huyen bi nhat, duoc ca ngoi trong truyen thuyet dan gian, trong tho ca, va truyen mieng trong nhieu the ky; va no de lai mot bi an lon ma the gioi van chua tim ra. Mac du khong mot ai duoc nhin thay no trong nhieu the ky qua, nhung nhieu nguoi van tin rang no co that; va nhung hinh tuong pho bien ve loai ky lan cua Dong phuong nhu trong truyen dan gian Trung Hoa rat khac biet so voi hinh tuong quen thuoc ve loai ngua trang nay cua nguoi Tay Phuong, chi duy nhat mot dieu chac chan rang chung co hinh dang nhu loai ngua va co mot sung giua tran.

 

 

Nhung dieu bi an ve loai Ky Lan

 Nhieu nguoi tin rang ky lan hoan toan khong co that ma ton tai chi de tang them khong khi than bi. No song o nhung nhung thoi diem va nhung vung tuong tu nhu khung long, voi mamut, hoac nhu nhung loai chua duoc xac dinh nhu Bigfoot (sinh vat co chan rat lon) va Lochness Monster (quai vat o ho Lochness). Nhung nguoi khac nua thi tin rang ky lan van ton tai o nhung mien xa xoi heo lanh, va chi co the duoc tim thay boi duc hanh va su chan that.

Truyen thuyet ke rang bat cu ai neu co co hoi gap duoc Ky lan deu phai kinh ngac truoc ve dep cua no, va nhan loai da danh cho no mot su ton kinh trong nen van hoa va lich su cua the gioi.


Ky lan phuong Dong

Ky lan ton tai trong than thoai Trung Hoa hang ngan nam nay. No xuat hien duoi nhieu hinh dang khac nhau nhung pho bien nhat la mot loai vat co than the cua loai huou, duoi cua bo, mong cua ngua, va co mot chiec sung ngan moc giua tran. Chum long tren lung no co nam mau tuong trung cho nam mau sac thieng lieng "kim, moc, thuy, hoa, tho" cua Trung Hoa: do, vang, xanh, trang, va den. Phan long o bung no co mau vang. Trong mot vai ban ghi chep khac thi Ky lan co phan da mau xanh ngoc giong nhu rong.


Ky lan Trung Hoa duoc goi la chee-lin hay Kilin (Ki, Ky lan duc, va Lin, Ky Lan cai). Can than trong tung buoc di, Ky lan khong bao gio giam len bat cu sinh linh nao ngay ca nhung sinh vat rat nho va chi an thuc vat co vong doi ngan. Tuoi tho cua Ky lan khoang 1000 nam.

Kilin mang den mua xuan cho trai dat, va rat duoc ton kinh. No la mot trong bon loai thu cua diem tot lanh (cung voi Long, Quy, va Phung), no bao truoc nhung viec o tuong lai va tuong trung cho su song.


Nhung kham pha dau tien ve Ky lan

Trong than thoai Trung Quoc, Ky lan la mot loai thu cua dieu tot lanh va chi den voi con nguoi trong nhung su menh quan trong. Su xuat hien cua no duoc giai thich nhu mot dau hieu tot lanh, dong thoi khi no khong duoc nhin thay trong nhieu the ky do la diem bao rang con nguoi dang song trong mot thoi ky “den toi”. No chi xuat hien tro lai khi cuoc song tuoi dep va khi Duc Chua Troi tri vi.

Ky lan lan dau tien duoc biet den cach day khoang 5000 nam khi no thuc hien mot nhiem vu mang den cho Hoang de FuHis mot thong diep bi mat. Sau do, khoang 4700 nam truoc cong nguyen, mot Ky lan khac da xuat hien tai khuon vien cung dien hoang de Huang Di. Diem tot lanh nay nhu bao hieu trieu dai cua ong ay se keo dai va cuoc song nhan dan se am no, hanh phuc. Cach day khoang 4000 nam, hai con Ky Lan da song suot trieu dai cua hoang de Yao, ong la mot trong nam Hoang de duoc dung tuong tren the gioi.

Su chao doi va ra di cua Khong Tu duoc bao truoc boi Ky Lan

Nguoi Trung Hoa cung tin rang Ky lan co the bao truoc su chao doi cua cac anh hung giong nhu Khong Tu. Nam 551 truoc Cong nguyen, co mot nguoi phu nu mang thai da nhin thay mot con Ky Lan trong rung. No da dua mot mau ngoc bich tren dau vao long ba ay. Ba ay nhan ra su quan trong cua diem bao va biet rang no la mon qua ma thuong de ban tang.


Dong chu duoc khac tren mau ngoc bich noi rang su sang suot tai gioi cua con trai ba ay se xua tan cho ma quy, bong dem, va Khong Tu se tro thanh nha hien triet duoc ton kinh nhat Trung Quoc. Tham chi cho den ngay nay, 2500 nam sau do, nhung loi tien doan cua ong ay van duoc luu danh nhu mot tin nguong. Khi den tuoi gia, theo su sach, Khong Tu da thay Ky Lan dung truoc mat minh va dieu do dong nghia voi viec ong ay se ra di.

Nhung phat hien khac ve Ky Lan phuong Dong

Ngoai Trung Quoc, nhung nuoc Chau A khac cung co truyen thuyet ve Ky Lan. O Nhat Ban, Ky Lan duoc biet den voi ten Kirin, co bom dai va than the nhu loai bo. Khong giong nhu Ky Lan Trung Hoa, Ky Lan Nhat Ban la loai thu lam nguoi ta so hai, dac biet la nhung ke pham toi. That su, no co the tim ra nhung dieu sai trai. Nguoi xet xu co the goi Ky Lan den de xac dinh toi pham trong nhung vu an nghiem trong. Sau khi nhin toi pham, net so hai se xuat hien tren mat cua Ky Lan, tiep sau do no se dung chiec sung cua minh dam xuyen qua tim ke co toi.


Mot loai Ky Lan o Ai cap duoc goi voi ten karkadann, tao ra suc loi cuon dac biet. Chiec sung cua no co the chong lai noc doc cua bo cap, va an thit Ky Lan se giai thoat linh hon khoi yeu ma. Dua vao su mo ta tu nhung cuon sach co, nhung nha chuyen mon tin rang karkadann thuc chat la loai linh duong chau Phi co sung dai va thang, do la 1 loai linh duong lon voi ve ngoai chi co mot chiec sung khi nhin tu mot goc do nao do.

Nhung nhan vat vi dai da nhin thay Ky Lan

Adam o coi cuc lac, noi bat dau su song
Hoang de FuHsi, o Trung Quoc cach day 5,000 nam
Hoang de Huang Di, trong khuon vien o cung dien hoang de vao nam 2697 truoc Cong nguyen (CN)
Hoang de Yao, Trung Quoc khoang 2000 nam truoc CN
Khong Tu, Trung Quoc, 551-479 truoc CN
Ctesias, An do, the ky thu IV truoc CN
Alexander vi dai, Chau A, vao the ky thu III truoc CN
Julius Caesar, Duc, the ky thu nhat truoc CN
Prester John, Chau A giua the ki 2

Ky Lan phuong Tay

Co le Ky Lan duoc biet den som nhat boi Herodotus, la nguoi chau Phi song vao the ky thu III truoc CN da viet cuon “Con lua co sung” (nguyen van tieng Anh ‘horned ass’). Vao khoang the ky thu IV truoc CN, Ky Lan duoc biet den rat nhieu o Tay Phuong va tiep tuc duoc de cap vao nhung the ky sau do. Trong tac pham cua mot bac si dong thoi la su hoc gia nguoi Hy Lap, Ctesias, la nguoi da du lich den Ba Tu va mang ve nhung cau chuyen ky quai qua loi ke cua nhung thuong gia da di xuyen suot An Do. Mac du khong nhin thay ai nhung ong ay mo ta mot loai thu va goi chung la ‘Nhung chu lua hoang da cua An Do’ (nguyen van ‘Wild ass of India’) co kich co bang voi loai ngua, voi mot than hinh mau trang, cai dau mau do, doi mat mau xanh nhat, va mot chiec sung thang nam phia truoc tran, dai khoang 45.72 cm. Ong ay mo ta phan duoi cua chiec sung co mau trang, phan giua co mau den, va phan dinh co mau do. Nhu mot bac si, ong ay quan tam dac biet den chiec sung boi vi ong nghe don rang no bao ve co the chong lai thuoc doc chet nguoi. Uong nhung chen nuoc duoc nau tu chiec sung nay se co duoc suc manh lam vo hieu hoa doc tinh cua doc duoc va vet thuong se chong lanh khi tam chen nuoc vao vet thuong. Ctesias mieu ta Ky Lan chay nhanh phi thuong, khong the thuan hoa duoc va hau nhu khong the bat giu duoc no.


Chang bao lau sau, nhung cau chuyen cua Ctesias duoc nhieu nguoi biet den, triet hoc gia danh tieng nguoi Hy Lap Aristotle suy luan rang KyLan la co that, nhung ong ay khong tin vao cac cau chuyen ve suc manh than ki cua chiec sung. Mot su hoc gia lon tuoi Pliny (nguoi duoc sinh ra o trieu dai cua duc Giao Hoang va qua doi vao nam 79 sau CN da mo ta ve Ky Lan trong bo sach bach khoa ‘Lich su tu nhien’ - nguyen van “Historia Naturalis”) cung ket luan rang Ky Lan da ton tai o An Do. Ky Lan cua Pliny la mot loai thu hung ac, voi than hinh cua ngua, dau cua huou, chan cua voi, va duoi cua loai lon hoang da, va mot chiec sung mau den co chieu dai 2 cubits (91.44 cm) dung sung sung truoc tran. Ca hai ong deu trinh bay co bien luan chat che, co su tinh toan hop ly va khang dinh rang loai vat nay co ton tai. Su that, khong co ly do nao nua de nghi ngo ve su hien huu cua Ky Lan hon la mot con voi hay huou cao co chi boi vi doi voi toi neu moi nguoi chua tung nhin thay chung khong co nghia la chung khong ton tai.


Nhung cau chuyen ve loai Ky Lan da thu hut tam tri hai nha lanh dao lon nhat thoi xa xua. Vao the ky thu III truoc CN, Alexander vi dai, nguoi Maxedoni khoe khoang rang ong ay da thu phuc duoc Ky Lan, ong ay da cuoi Ky Lan de chien dau. Vao nhung the ky truoc CN, hoang de La Ma Julius Caesar noi rang da nhin thay mot con Ky Lan trong rung sau cua mien Tay Nam nuoc Duc.


Mot vai nam truoc CN, o Hy Lap, Than mat troi Tyana, da thinh cau duoc nhin thay Ky Lan o An Do. Tuy nhien, viec do da khong duoc chap nhan cho den mot vai the ky sau do Ky lan moi thuc su tro thanh mot phan chinh cua nen van hoa phuong Tay boi vi no ket hop kinh thanh voi thien chua cuu the.


Cach de duoi bat duoc Ky Lan

Trong thoi ky trung dai, co mot truyen thuyet ke ve ngua mot sung, khi no cam dong truoc tam long cua Duc Me Dong trinh va da chay den tham ba, ngoan ngoan tua dau vao long ba.


Chu but cua to Marco polo Colonel Yule khang dinh rang ngua mot sung bi thu hut boi ve dep tam hon hoac su trinh tiet, long trinh bach, cung co the boi huong thom tu chiec vay cua Duc Me. Van co nhung don dai khap Chau Au ke rang khong the bat duoc Ky Lan bang vu luc, chi co cach bat giu mot co gai dong trinh de co ay ngoi doi mot minh o mot noi heo lanh va ngua mot sung se biet duoc va tim den do. Khi nhin thay nguoi trinh nu, Ky lan se chay lai va tua dau cua no vao long co gai – vi chinh dac diem nay no co the de dang bi bat boi nhung tho san an nau o gan do.


(con tiep...)