Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://thethao60s.com/index/1591182/06082008.aspx

Game va The gioi quanh ta: Than thoai Hy Lap
Ban la mot mot nguoi luon dam chim trong The gioi game bao la va rong lon. Ban co bao gio thu tim hieu xem nhung gi dien ra trong tro choi co giong voi nhung gi dien ra ngoai cuoc song that khong? Toi cam doan la se co rat nhieu ban tra loi rang “Khong”. Va Game4V rat vui khi dem den cho cac ban chuyen muc Game va The gioi quanh ta – noi dem den cho ban mot cai nhin sau rong ve nhung gi ban duoc chung kien trong game va trong cuoc song. Game va The gioi quanh ta doc quyen tren Game4V.



Than thoai Hy Lap la nhung truyen than thoai cua nguoi Hy Lap, bao gom cac truyen thuyet ve cac vi nam than, nu than va cac vi anh hung cua nguoi Hy Lap. Ban dau than thoai Hy Lap la nhung cau chuyen tho truyen khau qua nhieu the he. Cac cau chuyen do ton tai den ngay nay la nho cac ghi chep, doi khi chung duoc bo sung them cac loi giai thich ve cac y nghia bieu tuong hoac cac ham y khac co the la hien dai hoac co dien.

Game va The gioi quanh ta: Than thoai Hy Lap

Trong cac truyen thuyet, cau chuyen va truong ca, tat ca cac vi than cua Hy Lap co dai deu duoc mieu ta giong nhu hinh dang cua con nguoi, ngoai tru mot so sinh vat nua nguoi nua thu nhu cac nhan su, so con lai deu co nguon goc tu vung Can Dong va vung Tho Nhi Ky. Cac vi than Hy Lap co the sinh con nhung tre mai khong gia, khong bi thuong ton, khong om dau, co the tro nen tang hinh, co the di chuyen rat nhanh va co the dung nguoi la phuong tien truyen dat y tuong cua ho ma nguoi do co the biet hoac khong biet. Moi vi than co mot hinh dang, mot nguon goc, mot so thich, mot ca tinh va mot linh vuc chuyen mon ma ho quan ly. Tuy nhien viec mieu ta cac than thuong xuat phat tu cac di ban khac nhau nen khong phai luc nao cung an khop voi nhau. Khi cac vi than duoc vinh danh trong tho ca hoac khi cau nguyen thi ho duoc coi nhu la mot y nghia tong hop gom ten va trach nhiem cua cac vi de phan biet voi cac hinh anh khac cua cac than. Trach nhiem cua mot vi than co the phan anh mot khia canh dac biet ve vai tro cua vi than do, vi du Apollo -vi than tho ca la ten danh cho than Apollo, duoc coi la nguoi bao tro cho nghe thuat: tho, ca, nhac, hoa; nguoi dan dau cac tien nu tho ca muse.



Chien tranh thanh Troy la khoi nguon cua nhieu chuyen trong than thoai Hy Lap. Duong vat cua Patroclus the hien phuong dien tinh duc cua quan he dong gioi. Nhung kieu quan he nhu vay la yeu to pho bien trong than thoai Hy Lap, trong do phai ke den quan he cua Zeus va Ganymede.



Trong cac truyen than thoai Hy Lap, cac vi than duoc mieu ta la nhung nguoi thuoc cung mot gia dinh da the he. Vi than gia nhat tao ra The gioi, nhung cac vi than tre hon da thay the cac vi than gia. Muoi hai vi than tren dinh Olympus la cac vi than quen thuoc nhat voi ton giao Hy Lap va nghe thuat Hy Lap va duoc mieu ta trong cac su thi co hinh dang cua con nguoi trong. Do la cac bai hoc ma to tien nguoi Hy Lap phai hoc de co duoc cac ky nang can thiet, long kinh so than thanh, de cao duc hanh va trung phat toi loi

Ban chat va nguon goc

Mac du tat ca cac nen van hoa tren The gioi deu co cac than thoai rieng cua minh, thuat ngu "than thoai" trong cac ngon ngu Tay phuong (mythology trong tieng Anh, mythologie trong tieng Phap, mitologia trong tieng Tay Ban Nha...) bat nguon tu nguoi Hy Lap (tieng Hy Lap: μυθολογία - mythologia) va mang mot y nghia dac biet trong van hoa Hy Lap.

Than thoai Hy Lap duoc luu tru kha chi tiet trong cac tai lieu sau:

* Thi ca cua cac thoi ky Co Dai chu yeu duoc sang tac nham phuc vu cho cac le hoi ton giao hay cac bua tiec quy toc gom:

- Cac tac pham cua Homer: Odyssey, Iliad va Su thi Homer (Homeric hymns).
- Than pha cua Hesiod.
- Cac tac pham kich nghe cua Aeschylus, Sophocles, Euripides va Aristophanes.
- Cac bai le ca cua Pindarus va Bacchylides.


Homer

* Cac tac pham cua cac su gia nhu Herodotus va Diodorus Siculus va cac nha dia ly hoc nhu Pausanias va Strabon, nhung nguoi da di khap The gioi Hy Lap va ghi nhan cac cau chuyen ho da nghe duoc o cac thanh pho khac nhau.

Herodotus

Pausanias

* Cac tac pham cua cac nha suu tam va ghi chep than thoai, nhung nguoi da viet cac chuyen luan bang van xuoi dua vao cac nghien cuu hoc thuat. Tac pham Bibliotheke cua Apollodorus thanh Athena la tac pham lon nhat hien co cua the loai nay.

* Thi ca cua cac thoi dai van minh Hellen va Roman co, du duoc sang tac thien ve muc dich van hoc hon la ton giao, nhung van chua dung nhieu chi tiet quan trong, bao gom cac tac pham cua:

- Cac thi si thoi Hellen nhu Apollonius cua dao Rhodes va Callimachus.
- Cac thi si thoi Roman nhu Hyginus, Ovid, Statius, Valerius Flaccus va Virgil.
- Cac thi si Hy Lap thoi Hau Co Dai nhu Nonnus va Quintus Smyrnaeus.

* Cac tieu thuyet co cua Apuleius, Petronius, Lollianus va Heliodorus.

Tong quan

Than thoai Hy Lap co pham vi rat rong lon, bao gom tu cac toi ac khung khiep cua cac than Titan, cac cuoc chien dam mau o thanh Troy, Thebes den cac tro tinh nghich tre con cua Hermes va su dau kho den dong long cua Demeter vi con gai Persephone. Khong the dem noi so luong cac nam than, nu than, nam anh hung, nu anh hung, quai vat, ma quy, cac nu than nui va song, cac nhan duong va nhan ma da xuat hien.

Demeter va Persephone

Thoi dai cua cac vi than

Nhu cac lang gieng lan can, nguoi Hy Lap tin vao cac vi nam than va nu than duoc lien ket den cac khia canh cu the cua cuoc song. Vi du nhu Aphrodite la nu than cua tinh yeu, con Ares la than cua chien tranh, va Hades la than cua coi u minh. Mot vai vi than nhu Apollo va Dionysus co nhung nhan cach kha phuc tap va dam trach nhieu nhiem vu khac nhau trong khi cac than khac nhu nu than Hestia (co nghia la "gia dinh" hay "to am") va than Helios (co nghia la "mat troi") chi duoc nhan cach hoa mot ti. Cung co cac vi than gan voi mot dia diem cu the nhu cac than song, than suoi, hang dong, va cac lang mo duoc sung kinh cua cac anh hung.



Mac du co hang tram cac nhan vat co the duoc xem nhu cac "than" hay cac "anh hung" theo nghia nay hay nghia kia, mot vai nhan vat chi duoc nhac den trong cac truyen dan gian hay duoc ton sung o mot dia phuong cu the nao do (nhu Trophonius) hay tai cac le hoi cu the nao do (nhu Adonis). Cac dia diem chinh cua cac nghi thuc, cac den tho lon, duoc danh phan lon cho mot nhom nho cac than, chu yeu la cho Muoi hai vi than tren dinh Olympus, Hercules va Asclepius va o mot vai noi co tho ca Helios. Cac vi nay la cac trung tam cua cac tin nguong co tam anh huong rong thoi van minh Hellen. Nhieu vung va cac ngoi lang co cac tin nguong rieng, tho cung cac nymph, cac than linh, anh hung thieu so khac ma cac noi khac khong he biet den. Hau het cac thanh pho cung tho cung cac vi than chinh voi cac nghi thuc dia phuong ky di va co cac truyen thuyet dia phuong dac biet ve cac vi than nay.

Thoi dai cua cac vi than va loai nguoi

The loai truyen ke thong dung nhat ve su gap go cua cac vi than va nhung con nguoi dau tien co lien quan den viec cac nam than (thuong la Zeus) quyen ru hay cuong buc mot phu nu, roi tao ra nhung nguoi con anh hung. Trong mot vai truong hop, mot nu than lai ket hop voi mot nguoi dan ong, nhu trong van tho cua Homer ve Aphrodite, trong do nu than nay ket hop voi Ankhises va sinh ra Aeneas. Cuoc hon nhan cua Peleus va nu than Thetis, sau do sinh ra Achilles, la mot vi du khac.

Achilles

Mot the loai nua co lien quan den su chiem doat hay phat minh ra vat dung van hoa quan trong nao do, nhu khi Prometheus an trom lua tu cac vi than, khi Tantalus lay trom ruou va thuc an tren ban cua Zeus dem ve ban tiec cua minh hay khi Prometheus hay Lycaon phat minh ra te le, khi Demeter day nong nghiep va cac cac nghi thuc te le bi mat cho Triptolemus, hay khi Marsyas phat minh ra aulos (mot nhac cu giong nhu sao) va thi dau am nhac voi than Apollo.

Prometheus

Vua Lycurgus hay Pentheus – nhung nguoi gay kho khan va chong doi lai than thanh, cuoi cung bi cac than trung phat tan nhan.

Thoi dai cac anh hung


Thoi dai cac anh hung co the duoc phan chia ra quanh cac su kien vi dai cua cuoc hai trinh cua nhom thuy thu tau Argo – mot nhom cac anh hung cung voi nguoi hung Jason di tim bo long cuu vang va chien tranh thanh Troy. Cuoc chien thanh Troy tam danh dau su ket thuc cua thoi dai cac anh hung.

Nhung anh hung dau tien

Trong cac anh hung, Hercules hau nhu noi troi hon han. Cac ky cong ma nguoi anh hung nay don doc lap duoc, voi cac chu de nhu trong truyen dan gian, da tro thanh tai lieu cho cac huyen thoai duoc nhieu nguoi biet den. Kha nang an uong kinh khung cong voi tinh cach chat phac, moc mac cung lam cho Hercules tro thanh mot hinh tuong quen thuoc trong hai kich. Trong khi ket cuc dang thuong lai tro thanh tai lieu cho bi kich (Hercules chet do mac cai ao choang tam mau doc cua mot nhan ma do chinh vo minh trao cho).



Cac nhan vat khac trong the he dau tien cua cac anh hung, nhu Perseus, Theseus va Bellerophontes, co nhieu dac diem giong voi Hercules. Cac chien cong cua ho cung la thuong, cung do ho don doc tao ra va gan nhu la truyen than tien, nhu khi ho tieu diet cac quai vat nhu Medusa va Chimera. Nguoi ta biet den ho chu yeu la thong qua cac nha ghi chep huyen thoai va cac loi nhan xet thoang qua trong cac tac pham van xuoi. Tuy nhien ho lai la cac de tai ua thich cua the loai nghe thuat thi giac nhu la kich hoac dien anh.



Hau due cua nhom thuy thu tau Argo

Hau nhu moi thanh vien cua the he anh hung ke tiep, cung nhu Hercules, deu di voi Jason trong hanh trinh tim kiem bo long cuu vang. The he nay cung bao gom ca Theseus, nguoi di den Crete de tieu diet quai vat nua nguoi nua bo Minotaur; nu anh hung Atalanta va Meleager - nguoi da tung co mot thien anh hung ca cua rieng minh co the canh tranh voi Iliad va Odyssey.



Troy va hau qua

Con ngua thanh Troy

Cuoc chien thanh Troy la diem chuyen tiep giua thoi dai cac anh hung va thoi dai ma nguoi Hy Lap coi nhu la thoi ky lich su (co that chu khong phai hu cau). Su mo dau va ket thuc cua no hon han cac su kien khac trong thoi dai cac anh hung ve so luong cac nguon tai lieu hien co. Cuoc chien thanh Troy bao gom:

* Cac su kien dan den cuoc chien: Su phan xet cua Paris ve sac dep cua ba vi nu than, viec bat coc Helen, su hien than cua Iphigenia o Aulis.
* Cac su kien cua Iliad, bao gom cuoc tranh cai giua Achilles va Agamemnon va cai chet cua Patroclus va Hector.
* Muu ke con ngua thanh Troy va su pha huy thanh Troy.
* Chuyen di ve nha cua cac anh hung tu thanh Troy, bao gom cuoc lang thang cua Odysseus va an mang giet Agamemnon.
* Con cai cua the he cac anh hung thanh Troy vi du nhu Orestes va Telemachus.

Ban anh hung ca bat diet

Nguoi Hy Lap co tin vao cac vi than cua ho khong?


Doi voi nguoi Hy Lap, than thoai phan anh mot phan lich su cua ho. Mot so nguoi tung nghi ngo ve su that cua cau chuyen cuoc chien thanh Troy trong tac pham Iliad va Odyssey. Nguoi Hy Lap da su dung than thoai de giai thich cac hien tuong tu nhien, cac su khac biet ve van hoa, cac moi quan he thu dich va bang huu truyen thong. Se la mot niem tu hao doi voi ho neu co the truy ra to tien cua mot nguoi nao do chinh la mot anh hung hay vi than huyen thoai.