Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://thethao60s.com/index/1634306/28082008.aspx

Su nham lan chet nguoi giua sam va thuong luc
>

Hien nay tren thi truong dang co nham lan giua cay ma nguoi ta goi la sam, dang sam va cay thuong luc My. Dieu dang noi o day la cay thuong luc My la cay co doc o tat ca cac bo phan. Do hieu lam ma gia tren thi truong loai nay (thuong luc) tro nen dat. De thong tin rong rai ve cay nay va tranh hieu lam, bao SK&DS dang bai viet cua luong y Phan Cong Tuan ve cay thuong luc.

 Cay dang sam.
Tu mot ban tin tren bao Quang Nam ngay 25/6/2008 : “Mo hinh trong cay dang sam dau tien o Tam Ky dat ket qua kha quan”, trong vong 5 ngay sau do co den 3 to bao la Nguoi Lao dong, Nong nghiep Viet Nam, Thanh Nien da lien tuc dang lai noi dung bai nay. Mot sinh vien nam thu 4 cua Dai hoc Su pham Da Nang (lop 05 CSM2) la Le Thi Minh Chau da cat cong den dia chi cac bao gioi thieu de nan ni xin cho ky duoc mot mau cay, ca cu dem ve dinh nuoi cay mo nhan giong lam de tai nghien cuu khoa hoc. Mat mot ngay tim doc tai lieu ma khong thay cay sam nao giong mau vat dang co, nen ban sinh vien no da tim den Van phong dai dien Tap chi Cay thuoc quy (CTQ) nho xac dinh.

Truoc do, sang ngay 26/7/2004, mot doc gia la bac Pham Ngoc Tao, 75 tuoi, can bo huu tri tai to 64, phuong An Khe, quan Thanh Khe, Da Nang cung da tim den Van phong dai dien mien Trung cua Tap chi voi mot thac mac nho giai dap. Nguyen la bac duoc nguoi quen bieu mot cay thuoc goi la “sam ngoc linh”, bac da trong, cham soc can than va thu duoc cu re va qua hat nhung chua dam su dung, vi ngo ngo thay cay thuoc do khong duoc giong hinh cay sam ngoc linh. Bac da viet thu va gui mau cay toi toa soan CTQ de hoi, nhung do duong xa, mau cay la bi kho heo kho xac dinh nen toa soan chua tra loi kip. Vi vay bac da lan theo dia chi tren tap chi tim den toi de hoi.

Sau khi tra cuu, toi da phat hien ra hai mau vat tren khong phai la dang sam va sam ngoc linh ma la cay thuong luc.

Thuong luc con co ten la truong bat lao, kim that nuong, ten khoa hoc la Phytolacca acinosa Roxb. (P. esculenta Van Houtte), la cay moi duoc di thuc du nhap vao nuoc ta may thap ky gan day. Trong nuoc von co san loai thuong luc Phytolacca decandra L. con goi la thuong luc My (Phytolacca americana L.) hay dan gian con goi sam voi vi cay mau lon, sau 6 - 7 thang cho cu to bang co tay hinh rat giong cu sam (su nham lan chet nguoi tu day ma ra).

Tren thuc te, thuong luc khong phai la vi thuoc xa la gi doi voi Dong y. Trong sach thuoc dau tien Than Nong ban thao kinh xuat hien cach day gan 2.000 nam da co ghi chep ti mi ve vi thuoc nay nhung xep no vao nhom “ha pham” vi la thuoc co doc, khong duoc dung nhieu va lau dai, nen it duoc thay thuoc su dung pho bien. Xin trich phan gioi thieu ve cay thuong luc Phytolacca acinosa Roxb trong Tu dien cay thuoc cua Vo Van Chi:

Mo ta: Cay thao song nhieu nam, cao toi 1,5m. Re cu map. Than hinh tru nhan, mau xanh luc, it phan nhanh. La moc so le, phien xoan nguoc to, dai 12 - 25cm, rong 5 - 10cm; cuong la 3cm, dau nhon tu, goc nhon. Chum hoa doi dien voi la song khong gan truoc la, cao 15 - 20cm; 5 la dai trang, nhi 8, la noan 8 - 10. Qua mong, hinh cau det, co 8 - 10 qua dai voi voi nhuy ton tai, khi chin co mau tia den, hat den, dep, hinh than hay tron. Hoa thang 5 - 7, qua thang 8 - 10.

Bo phan dung: Re cu - Radix Phytolaccae, thuong goi la thuong luc.

Noi song va thu hai: Loai cay An Do duoc trong nhieu lam canh va lam thuoc. Trong bang mam re va bang hat. Co the thu hoach re vao mua thu hay mua dong. Dao re ve, cat bo re con, rua sach, thai mong va phoi kho. Co khi nguoi ta ngam vao ruou co pha mat ong roi moi phoi hay say kho.

Thanh phan hoa hoc: Trong cu co mot chat doc dang goi la phytolaccatoxin, rat nhieu muoi kali nitrat, axit oxymyristinic va mot chat steroid saponin; co sach neu co axit esculentic.

Tinh vi, tac dung: Re co vi dang, tinh lanh, co doc. Co tac dung truc thuy tieu thung, thong loi nhi tien, giai doc tan ket. O An Do cay duoc xem nhu co tac dung gay ngu. Trong re co steroid saponin, chat nay co tac dung diet tinh trung.

Cong dung: Thong thuong tri:

- Thuy thung, co truong, nhi tien khong thong.

- Viem loet co tu cung, bach doi nhieu.

- Dinh nhot va benh mu da. Hien nay thuong dung de chua nhung truong hop phu ne, nguc bung day truong, co dau kho tho. Ngay dung 3 - 10g dang thuoc sac, dung rieng hay phoi hop voi cac vi thuoc khac. O An Do dau re tri dau khop.

Bai thuoc chua benh co thuong luc

 La cay thuong luc.

- Chua viem than cap va man: Thuong luc 10g, thit lon 60g, cho nuoc vao nau chin, chia lam 3 lan an trong ngay.

- Chua chung dau co hong: Dung re thuong luc ho nong boc vai chuom vao co.

- Benh mu da: Thuong luc 15g, bo cong anh 60g, nau nuoc rua.

Chu y:

- Khong dung cho phu nu co thai va nguoi ty vi hu nhuoc.

- Mot so nguoi nham goi no la sam cao ly, nhan sam, dan den truong hop ngo doc, do do phai het suc can than.

Xin duoc noi them, trong hau het cac tai lieu duoc hoc cua cac tac gia nhu Do Tat Loi, Vo Van Chi, Le Tran Duc, Tran Van Ky... ma toi tham khao khi viet ve cay thuoc thuong luc deu co ghi chu van de nham lan chet nguoi nay. Nhu trong sach Trong hai va dung cay thuoc cua Le Tran Duc, NXB Nong nghiep in nam 1984 da tung luu y: “Hien nay cu thuong luc duoc ban o Ha Noi va cho vao mien Nam ban voi ten gia mao hong sam hay phong sam. Cu thuong luc chinh la mot vi thuoc cong ha manh liet, co the gay say thai... Du nguoi khoe manh ma dung thi cung ton thuong gan cot va hai than”.

Nhung canh bao nhu vay neu chi nam trong cac sach chuyen mon thi kho co dieu kien tiep xuc voi quang dai quan chung. Vi the moi co su lam lan nhu tren da noi tuong cay sam, trong nham thuong luc. Voi chuc nang la dien dan vi su nghiep bao ve suc khoe nhan dan, bao Suc khoe & Doi song xin thong tin nhung canh bao do den voi moi nha. Co dieu, de lam tot nhiem vu do, khong chi can den su no luc tan tam cua nhung nguoi lam bao va nhan vien nganh y te, ma quan trong hon la su hop tac cua dong dao ban doc giau nhiet tinh va tinh than trach nhiem canh giac cao do nhu bac Pham Ngoc Tao hay ban Minh Chau la mot dien hinh.