Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://thethao60s.com/index/1641914/01092008.aspx

Ca si Thuong Huyen va nhung ngay thu cach mang

Nam 1949, Hoi Van nghe Viet Nam chuyen tu Phu Tho toi Xom Choi, nay thuoc xa Yen My, Dai Tu (Thai Nguyen). Mot ngay cuoi thang 5, cha toi - nha van Nguyen Huy Tuong - va cac van nghe si o co quan Hoi vui mung don tiep nu ca si Thuong Huyen…

Ca si Thuong Huyen
Nang vao co quan choi va hat may bai, nhu lai tro ve voi nhung sinh hoat van nghe ngay nao. Tieng hat cua nang dua cha toi tro ve voi mot ky niem khong vui gan hai nam ve truoc.

Bay gio, quang giua thang 7 nam 1947, co quan van nghe con dong o Bac Can. Thuong Huyen, giong ca nu hang dau cua Viet Nam thoi bay gio cung di khang chien.

O Bac Can, nang hat tren Dai tieng noi Viet Nam va tham gia ban kich Giai phong. Do ghen tuc, nang bi P.D. buoc ban kich phai thai hoi. Cuc chang da, Thuong Huyen danh ve que o Son Tay.

Truoc khi di, nang to chuc mot buoi hat chia tay, co moi mot so van nghe si, trong do co cac ong Nguyen Dinh Thi, Nguyen Huy Tuong, Xuan Dieu, Nguyen Tu Nghiem, Pham Van Chung... cung du.

Khong ro nhung nguoi khac the nao, chi biet cha toi thi thay “thuong thuong nghe tin nang giai nghe”. Ong chot ngac nhien, Thuong Huyen cung co suc kheu goi, dieu ma cach do khong lau ong con khong nhan thay. Nhan dieu thuoc la nang moi, ong tu triet ly voi minh: “Su xa cach lam thanh con nguoi”...

La mot nguoi lanh dao co quan hoi van nghe, cha toi di cong tac luon, khi gan khi xa, nhung thuong deu co qua Thai Nguyen. Tuy thanh pho da tieu tho khang chien, nhung dau sao cung van con hoi huong do thi, nguoi dan ban ngay di so tan toi den lai tro ve nha. Khong hieu sao, dao nay, ong hay nghi den nang.

Nho luc nang den choi, ve hap dan. Nho hom chia tay nang, nguoi di Dai Tu, nguoi xuoi do ve Bac Giang, dem ay ong da mo thay nang, khong phai chia tay nhau ma la cung di, va nang lai hat.

Da bao lan ong nghe nang hat, lan thi Pham Van Chung dem dan, lan thi Van Chung. Nhung trong mo thi chi co ong va nang. Tai sao lai the, ong khong ly giai duoc.

Hoan canh khang chien, gia dinh li tan, ong xa vo con da may nam, nay cung quen roi. Vo con ong bi ket lai trong thanh, khong biet roi co ra ngoai khang chien duoc khong.

Thuong ong vo vo mot minh, nguoi nay nguoi no co y moi manh cho ong, nhung ong con chua quyet... Cung khong phai lan dau tien ong co co hoi gan gui mot nguoi phu nu, nhieu nguoi trong do la nghe si, nhung ong co nghi ngoi gi dau.

Con lan nay, gap lai nu ca si o dat Thai Nguyen mua dong nam 49-50, khong hieu sao trong ong luc nao cung day ap hinh anh Thuong Huyen. Von quen ghi lai trang thai tinh than cua minh, ong khong the khong viet ra tinh cam rat la cua ong doi voi nang. Khi thi “Long nang Thuong Huyen”, khi thi “Dau oc loan vi Thuong Huyen”... Ma xem ra, cac ban hinh nhu cung doan duoc.

Mot lan, ong gio vi ngam anh Thuong Huyen, Kim Lan trong thay, tan: “Trong nhu Phon Y”, nhan vat trong vo kich Loi Vu cua Tao Ngu ma ong rat thich. Lan khac, Thuong Huyen xung ho than mat “minh, minh” voi ong, Nam Cao, Kim Lan dua mat nhin nhau cuoi khuc khich.

Ve phan minh, nu ca si cung khong giau tinh cam dac biet danh cho ong, ma theo binh luan cua cac ban thi, Thuong Huyen thich nhat Tuong - Dieu - Thi (Nguyen Huy Tuong, Xuan Dieu, Nguyen Dinh Thi).

Ong Thi cung trong bo ba ay thi co lan bao ong, nang “men anh lam day”. Nho co lan ong qua choi, moi nguoi trong nha di vang ca, mot luc thi Thuong Huyen tan cu ve, chi co moi hai nguoi, tha ho noi chuyen.

Nhung Thuong Huyen thi qua tu nhien ma ong thi lai vung, nhat la trong luc tam trang bat yen. Su gan gui voi mot nguoi phu nu co cam tinh, nhung cai cham tay, nhung loi xung ho ngot ngao, than mat khien ong cam thay kho xu. The la ong tu choi an com, cung khong o lai, noi thac can di tim cac ban. Buoi chieu o ngoai hang, nang ra tim, trach ong khach khi, van loi noi “minh, minh” khien cac ban ong lai duoc mot phen cuoi khuc khich...

Rut cuc, chi voi Hoai Thanh la ong co the giai bay tam su. Tac gia Thi nhan Viet Nam hon ong ba tuoi, tinh net rat hop voi ong, nhat la nhung nam dau khang chien. Hai ong cung ngam ngui cho canh ngo cua nu ca si ve chuyen tinh duyen, cai nguoi ten la C. ay thai do that dang trach, khong nhan lanh trach nhiem nuoi dua con...

Nhung co le chinh trong canh huong ay ma nu ca si da tu lot xac, thanh than doi mat voi doi. Cha toi cam dong khi nghe ong Hoai Thanh nhan xet: “Thuong Huyen gio khong nhu hoi Bac Can nua, ma nguoi nhe nhom, mat thanh hon”... Va ong ket thuc doan nhat ky ve cuoc noi chuyen do bang cau: “Cang yeu chi”...

Vai ngay sau, ong duoc ben cong an bao: Giac da den Thai Nguyen. Ong phai ve gap co quan cung anh em chuan bi ung pho, long van canh canh lo cho Thuong Huyen khong biet xoay xoa ra sao.

The roi dich nem bom Thai Nguyen. Cuoc chien dau ngay mot them ac liet. Roi ong di chien dich Bien gioi, tro ve, vua luc vo con ong cung duoc lien lac dua len chien khu doan tu voi ong. Roi chien thang lich su Dien Bien Phu, roi Giai phong Thu do, ong cung co quan, gia dinh tro ve Ha Noi...

Mot ngay thang 4 nam 1956, ong thu xep dua cac con ve ben kia song Duong tham ba cu Giao, nguoi da giup dua vo con ong tu trong thanh Ha Noi tam chiem ra vung tu do o Thai Nguyen.

Co the noi cu Giao chinh la an nhan cua gia dinh ong. Vua dap xe vua boi hoi nho lai nhung ky niem, may cha con ong vuot qua cau Long Bien luc nao khong biet.

Ben kia cau, quang canh Gia Lam tap nap hien ra. Tu tren mot cot den cao, loa phong thanh dang phat chuong trinh ca nhac. Mot bai hat vo thuong vo phat ong khong de y vua het.

Tiep den, mot bai khac bong thu hut su chu y cua ong - bai Tinh trong la thiep noi ve tinh cam cua nhan dan hai mien Nam Bac bi chia cat gui cho nhau qua la thiep. Bai hat da hay, giong hat lai cang da diet ma voi ong da rat doi than quen. Giong hat Thuong Huyen!

Mot cam giac tu hao khon ta dang trao trong ong. Tu hao cho ban. Tu hao cho minh. Tu ngay hoa binh lap lai, Thuong Huyen van cu la nu ca si so mot cua dat nuoc, khong nhung the, giong hat cua nang cang co nhieu co hoi phat huy, voi nhung ca khuc duoc sang tac nhu chi de danh rieng cho nang, nhu: Dong nhanh lua tot, Cau ho ben ben Hien Luong, Ha Noi - Hue - Sai Gon, hay bai Tinh trong la thiep ma ong dang xuc dong lang nghe.

Con ong, tu ngay ve Ha Noi, sau may sang tac phuc vu kip thoi khong nen com chao gi, ong da nghi ra mot de tai co kha nang phat trien thanh mot tac pham lon - de tai khang chien, voi nhung nguoi phu nu ra di khang chien duoc lay lam trung tam.

Trong so nhung du dinh, ong da xac dinh duoc mot nhan vat co nguyen mau la Thuong Huyen, nu ca si o Dai phat thanh. Nghi den se gap Thuong Huyen, ong khong khoi mim cuoi. That may hoi ay giua hai nguoi da giu duoc tinh cam nhu-the-ay, de gio gap nhau, khong ai phai hoi han dieu gi...

*  *  *

Thuong Huyen sinh nam 1923 o Dan Phuong, Ha Tay (nay thuoc Ha Noi). Nam 1945, ba moi 22 tuoi. Nhung giong ca Thuong Huyen khong con xa la voi cong chung Thu do va ca nuoc.

Ngay tu truoc Cach mang, cung voi Mai Khanh, ba la nguoi chiem linh san khau quan Tan Nghe Si noi tieng ben Ho Guom, voi nhung ca khuc tien chien cua Van Cao, Pham Duy, Le Thuong, Doan Man… Cung voi ca si Kim Tieu, Thai Thanh, ba thuoc so nhung nguoi dau tien trinh bay nhung ca khuc bat hu cua Van Cao.

Nhung rat lau ve sau nay, khi ke lai qua trinh den voi nghe thuat cua minh tren bao Van nghe, ba noi: “Neu co ai hoi toi, chi vao nghe hat tu bao gio, toi se rat sung suong tra loi: Nam khai sinh nuoc Viet Nam Dan chu Cong hoa, khai sinh Tieng noi Viet Nam tren lan song dien, thi cung la nam khai sinh tieng hat cua toi”.

Dieu nay khong co gi la mau thuan. Co the truoc do ba da hat va hat rat thanh cong, nhung chi den Cach mang, ba moi thuc su tim duoc y nghia cho giong hat cua minh.

Trong buoi khai mac “Tuan le vang” va “Hu gao cuu doi” do Chu tich Ho Chi Minh phat dong, ba co vinh du hat hai ca khuc Suoi mo va Thien thai cua Van Cao tren san khau Nha hat lon.

Hinh anh nhan dan, khong phan biet giau ngheo, no nuc den quyen gop vang cho cach mang, khong phan biet doi no nhin an mot bua de danh gao cuu giup dong bao, chac chan da tac dong manh den ba.

Ngay tu nhung ngay dau khang chien, nu ca si Thuong Huyen da co may man duoc gap Ho Chu tich. Ba con nho nhu in nhung ky niem ay, khi ke lai trong bai dang tren bao Van nghe noi tren. "Bac dat tay len dau toi khe khe noi: “Hat cung la chien dau, chau gang hat sao cho ke dich phai buong sung quy hang, chau lam duoc chu?”". Luc do nu ca si chua hieu duoc het y Bac, song cung cui dau thua “vang” mot tieng nho nho.

Nhung roi qua qua trinh ren luyen, phan dau, tieng hat cua ba ngay cang duoc phat huy. Ba thu am va phat song nhieu bai hat cach mang va khang chien, nhu Nguoi Ha Noi (Nguyen Dinh Thi), Cam tu quan (Hoang Quy), Mo doi chien si (Luong Ngoc Trac), Doan ve quoc quan (Phan Huynh Dieu), Song Lo, Lang toi, Ca ngoi Ho Chu tich (Van Cao), Du kich song Thao (Do Nhuan)...

Ba cang tham thia loi can dan cua Bac: “hat cung la chien dau”, “gang hat sao cho ke dich phai buong sung quy hang”… De roi den lan duoc gap lai Bac, duoc Bac giao nhiem vu phuc vu nhan dan trong giai doan moi, thi ba da co the thua “vang” mot cach dong dac hon.

Nhung nam sau nay, Thuong Huyen tim ve voi dan ca - dan ca quan ho ma ba coi nhu lan dieu que huong. Dieu nay voi ba moi la quan trong: dan ca tuc la tinh, khong co tinh khong phai la dan ca, cung nhu khong co tinh khong phai la Thuong Huyen, nhu cau hat ba tung me mai:

Oi hoa toi la nay oi hoa thom

O tinh la con buom luon

O tinh la con buom dao oi a…

Nho giong hat Thuong Huyen, nho nhung lan dieu dan ca ba tung hat, tung lam dam say bao the he, toi di tim mua mot dia hat cua ba. Co ban hang nghi ngoi mot lat roi lac dau.

Toi yeu cau mot dia co bai Thuong Huyen hat, du chi mot bai, cung duoc. Co ban hang nghi di nghi lai, tay lat lat chieu le mot chong dia, roi dut khoat tra loi: “Khong. Hinh nhu truoc kia cung co mot dia cua Thu… Thuong Huyen - co noi uom theo moi toi - nhung lau lam roi!

Buoi toi, tien tay toi bat dai FM. Oi tieng hat Thuong Huyen. Mot bai nhac do. Toi ngo nguoi khong tin vao tai minh. Nhung roi chot hieu: Toi dang o giua nhung ngay thu cach mang...

Nguyen Huy Thang