Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://60s.com.vn/index/1677950/20092008.aspx

Sai Gon choi chim canh
“Mac ao” cho con sau do moi danh duoc - Anh: T.G
Trai qua bao “dau be” cua nhung dot cum gia cam, cac hoi chim o TP.HCM tuong chung da tan ra. The ma gio day, nguoi nuoi chim dang vui mung lam. Nam nay lai noi len phong trao nuoi chim sau...

Nhung “luong” chim noi tieng

Truoc ngay 30.4.1975, nguoi nuoi chu yeu choi chao mao, chich choe than. Sau do, phong trao choi hoa mi noi len boi co luong chim tu Lang Son do nguoi phia Bac chuyen vo.

Giua thap nien 90, lai noi len viec choi chim thanh tuoc (mien Nam) - loai chim than xanh, dau co dum vang, quanh co co vien tim den rat dep. Boi dep qua, luong chim nay lai chuyen nguoc ra Bac cho nguoi Ha Noi nuoi. Den gio thi Sai Gon hiem thanh tuoc lam, ke ca phai tra 500.000 - 600.000 dong/mot con cung kho ma mua duoc.

Tu khoang nam 1996, khuou Quang Tri “bay” toi tap vo Sai Gon, phong trao nuoi khuou lai noi len. Dung mot cai co dich cum gia cam. O nhung ngay “tang thuong” nhat, khuou o phai tha, dau den tren cac noc nha cat giong tram, buon ba (dac tinh giong hot cua khuou). Co con chim nho chu qua, tha vai lan khong chiu bay di. Nguoi nuoi nang long, lai mo cua long cho chim vo, giau giem hoac di gui de nuoi tiep. Tu do tro di, phong trao nuoi chim lon chung xuong: chim lon (khuou, chich choe lua...) to con, phai nuoi long lon, xach di de bi... phat hien; cho long lon bang xe may di dot chim cung bat tien vi kenh cang.

The la viec choi chim sau lai duoc chuong boi theo cach tinh “kinh te” nhat: chim sau nho, nhieu, de danh, bi “kiem dich” cung khong tiec. Nuoi chim sau trong long nho, chim sau hot hay, lai biet danh nhau, tien ca doi be. Gia tri con chim cung khong lon, nhieu nguoi mua duoc, tinh “thanh khoan” cao. The la cho chim sau bat dau xom tu tu khoang 2005 - 2007 nhung thinh nhat la nam nay, 2008. Chim sau co hai loai, sau xanh va sau do. Mot con chim sau, ban ca long co khi gia ca trieu dong.

Ngoai ra, tai moi dia phuong lai san sinh va chuong nuoi moi loai chim noi tieng. Noi den chao mao, khong the khong noi den Khanh Hoa. Quang Tri thi co khuou o, bac ma. Hoa mi thi khong the qua mat duoc Lang Son, Ha Giang. Binh Long - Binh Phuoc lai noi tieng ve chich choe than. Mien Tay lai la chich choe voi. Vung Tau, Dong Nam Bo co chich choe lua.

Noi ve giong chim, moi loai lai duoc ua thich boi dac thu giong khac nhau. Duoc danh gia hay nhat van la hoa mi, giong lanh lanh, nghe co ve dinh tai nhuc oc. Thanh thot thi co chich choe; trong do chich choe than giong hoi choi; chich choe lua lai co giong tram, mua duoi rat dep. Chim yen co giong tram bong, len cao xuong thap nhip nhang. Muon nghe giong trong va sau thi nuoi khuou: Khuou bac ma giong tram va duc hon so voi khuou mun - giong trong, sau, hot duoc nhieu giong. Chim khoen lai noi tieng boi giong liu tung tieng. Khoen hay la con co the liu ca chuc lan moi lan cat giong, con hay nua thi khi liu ha mieng het co hoac vua liu vua xoe duoi. Chao mao bo cong Hoc Mon thi noi tieng bu con, hot hay, giong gat nhung khong leo luoi...

Long chim tru danh

Noi ve chim quy, khong the khong nhac den long hay. Voi nguoi trong nghe, se khong duoc danh gia cao neu khong biet den lich su cua nhung chiec long. Trong gioi choi chim cua nguoi Hoa, co A Cham noi tieng ve nghe lam long. Long A Cham lam vua chac vua ben, lai duoc gan len do nhung do vat trang tri duoc cham khac tu xuong, nga rat tinh xao. Noi tieng den muc thanh thuong hieu “long A Cham”. Gio ra cho chim, ai phat hien ra mot cai “long A Cham ne” thi chac chan se lam dan choi giat minh, ne phuc vi kien thuc sau rong. Mot cai long A Cham co, gio duoc ban vai ba trieu dong la binh thuong. Cung noi tieng lam long, gan do cham khac con co chu T., chuyen cham khac hinh tung - cuc - truc - mai hay thap bat la han gan trang tri len long. Ve sau nay, duoi khu Thu Duc cung lam long dep, chac noi tieng. Den muc, tat ca long lam tai day deu duoc gan thuong hieu “long Thu Duc”. Khi nguoi duoi Thu Duc nghi lam, nhung “long Thu Duc” con lai lap tuc len gia, nhieu noi lam gia, nhai theo nhung khong the bang.

Cung noi tieng ve lam long chim con co A Man, chuyen lam “long cham gach”. Boi o vong nep go duoi day chan cua “long A Man” duoc cham tro nhung vien gach xep len nhau rat tinh xao va dep, chac. Ong Luyen o Cau Dua (Q.4) lai noi tieng lam long co cong dep va chac. Cai “luc” (long bay chim) thi kho ai qua noi anh H. o duong Pham Van Hai... Trong ban trong tai chim cua thanh pho truoc day, anh H. cung duoc biet den nhieu boi da tu dat lam mot cai long chich choe lua co hai cua noi tieng.

Nhung con chim “thien ha vo dich”

Truoc giai phong cho den nhung nam 90, Sai Gon co nhieu tay choi chim noi tieng, moi nguoi de lai giai thoai rieng, va da so la nguoi Hoa: Chi Duc Ha, Tai Kha, Tai “xeng ha”... Khu nguoi Hoa o Q.5 co Phi Lam, chu Xay, chu Co, chu B., chu Qu., roi S. “khoen” (noi tieng boi co tay nuoi chim khoen).

Ong Cai Lu cung “bat hu”, truoc giai phong con ban chim ngoai duong Ham Nghi, Q.1, sau chuyen ve cho chim sat Thuan Kieu. Cai Lu buon ban tat ca cac loai chim va tung so huu mot con chich choe trau noi tieng Sai Gon. Sau nay Cai Lu co nguoi con la Cai Ch. nuoi chim cung co tieng nhung gio khong hieu sao da “biet tich giang ho”. Cung thoi nay con coa H. “Nha Be”, T. “bi”; Ng. “lon”, Ng “nho”...

Roi chu B. “lon”, khoang nam 1995 da so huu mot con son ca, moi lan cat tieng la hot duoc 7-8 giong. Nguoi choi, moi lan doi nghe con son ca nay cat tieng chi co cam giac het hoi, nghet tho. Dac biet, con son ca nay vua hot vua dang canh, xoe duoi rat dep. Chi Duc Ha lai co con son ca khac, con nay vua hot vua nhac gio, nhip nhip mot chan. Nhip xong chan nay, quay sang nhac gioa kia, nhip chan con lai. Hoi do, con nay hay dot o nha hang Ph., Q.11.

Noi ve mot con chich choe lua “thien ha vo dich”, co chuyen chu B.L. Chu L. co con chich choe lua, di thi luc nao giat giai nhat luc do. Co lan, ngay khi dang thi dau giai cuoi, H. “du do” - mot  trong tai chim co tieng - dan mot nguoi o Thu Duc toi gap chu L. Nguoi nay dua chu mot cai cac-vi-dit va ngo y muon mua con lua nay, dai y “khi nao chu khong muon nuoi nua thi de lai con chim cho toi, luc nao toi cung lay gia 300 USD”. Luc do, con chim hay lam nguoi ta cung chi dam mua voi gia vai ba tram ngan. Chu L. khong ban con chim o giai do. Sau nay, nghe dau chu ban con chich choe lua do voi gia gan 6 trieu dong! Noi ve nuoi chim lau nhat, dan choi biet anh T.  duong Nguyen Tri Phuong, nuoi duoc con chich choe than... 16 nam, hoi mua gia bao nhieu cung khong ban.

***

Co mot thuc te la chim canh dang duoc ban nhieu cho nhung nguoi co tien. Ke ca khi ma cuoc song quanh ho da bi nhuom nhieu hoi tho cuoc song hien dai voi biet thu, chung cu cao cap, xe hoi, dan am thanh dat tien... thi giong hot cua mot con chim quy van mang lai nhung gia tri khac ve tinh than va van hoa. Doc quang cao ve su tien dung cua mot chung cu moi, cung de de tim ra mot “dieu kien song” di kem: “Chung cu duoc phep nuoi chim, gia cam...”. Nhu nuoi cho hay nuoi ca; nuoi chim cung co hoat dong phong trao, hoi thi, to chuc hoi, doan; tuc la da va dang duoc xa hoi cong nhan. Chi lo mot ngay, (lo co) dich cum noi len nhu da tung xay ra, so phan con chim, than phan hoi chim that la bi dat...

Thieu Gia