Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://60s.com.vn/index/1810896/22112008.aspx

Sung te giac - tu Phi sang A, Ky 2: Duong di cua sung te giac
Ke thu ac va tang vat bi bat tai An Do
Dau long khi chung kien ngay cang nhieu xac te giac bi cat mat sung, tien si Esmond Bradley Martin - chuyen gia dong vat hoang da tai Kenya - da lan theo duong di cua nhung chiec sung te giac.

Cuoc dieu tra dan ong xuyen chau Phi, den Trung Dong va sau do den An Do, Dong Nam A, Han Quoc, Dai Loan, Nhat Ban. Sau do, ong viet bai dang tren tap chi National Geographic.

Yemen

O chau Phi, noi duy nhat co nhu cau that su cho cac san pham te giac hoa ra lai la Nam Phi, dac biet la o nhung cua hang thuoc tai Johannesburg va Pretoria.

Trong nhung cua hang nay nguoi ta bay ban nhieu loai thao duoc va san pham tu dong vat, trong do co san pham tu te giac. K. M. Naidoo, mot thay thuoc ve huu so huu mot cua hang muti thuoc loai be the nhat Johannesburg, cho toi hay nguoi Zulu thuong mua mot it bot sung te giac, tron voi ran phoi kho lam thuoc chua benh vang da.

Nhung sau do toi biet sung te giac khong chi duoc bay ban tai Nam Phi ma con rat hut hang o nuoc ngoai. “Tai sao nhung nguoi o noi khac lai dot nhien can nhieu sung te giac the nhi?”, toi tu nhu, roi bat dau tim kiem so lieu ve sung te giac ke tu ngay viec buon ban sung duoc hop phap hoa. Toi nghi den Yemen. Vai tuan sau, toi bay den Sana, thu do Yemen, du trong bung chua biet lam sao de tim hieu nhu cau sung te giac o nuoc nay. Toi nghi tot nhat cu nham cho ma den.

Chuyen hoat dong qua mang

Hoat dong buon lau dong vat hoang da (trong do co che pham tu dong vat hoang da) duoc xem la buon lau lon thu ba the gioi sau ma tuy, vu khi. Tuy nhien, nhung nam gan day bon buon lau da chuyen sang kinh doanh qua mang, vua tien loi, nhanh ngon lai vua bi mat. Tren cac mang Trung Quoc chang han, van co the tim thay nhieu dong vat quy hiem, che pham dong vat quy hiem duoc rao ban tren cac mang mua sam, trong do co ca nhung loai quy hiem nhu ho cot, nga voi, rau ho, sung te giac. Dieu dang noi la chung thuong duoc dua vao danh muc hang luu niem, voi cac ten nhu tay giac, sung trau chau Phi chi sung te giac; con nga voi goi la vat lieu nga, dieu khac nga; doi moi goi la da quy hai duong, hai kim...

Canh Chanh
(Nguon: bao Tham Khao Kinh Te, Trung Tan xa, Sina)

Toi dang ngo nghieng trong mot khu ban trang suc thi chot nhan ra o nhung quay hang xung quanh, nhung nguoi tho thu cong dang cam cui lam dao gam. Hon 80% dan ong Yemen deo dao gam, con goi la jambiyya, bat dac di lam ho moi phai bo dao ra khoi nguoi. Lam dao la hoat dong chinh tai cho, co rat nhieu nguoi dang mai luoi dao, may day dai va khac vao tay cam. Toi bat chuyen voi mot nguoi dang khac tay cam va trong luc to mo nhin vao chiec hop do nghe cua anh ta, toi thay co hang chuc chiec sung te giac! “Chung toi dung nhung thu nay de lam ra nhung can dao jambiyya tot nhat” - anh ta giai thich.

O Yemen, gan day ngay cang nhieu nguoi sang Saudi Arabia de kiem viec trong cac du an xay dung va duoc tra luong rat hau hinh. Tien cua ho quay nguoc ve Yemen. Ket qua la dan ong Yemen du suc sam dao gam can lam bang sung te giac. Chinh nhu cau nay ngay cang tang o Yemen ma gia ban sung te giac cung da tang theo.

Chau Phi: can cu dia

Mac cho nhung thanh cong dang ghi nhan cua cac to chuc bao ve dong vat hoang da, so phan te giac o chau A va chau Phi van lien tuc o tinh trang bao dong. Trong email gui Tuoi Tre ngay 19-11, Sulma Warne - dai dien To chuc theo doi hoat dong buon ban dong vat hoang da Traffic o khu vuc Mekong - cho biet hien nay da so sung te giac roi khoi luc dia chau Phi den Dong va Dong Nam A deu di qua ngo Nam Phi. Noi day da tro thanh can cu dia cho cac nhom toi pham co to chuc buon ban sung te giac voi pham vi anh huong vuot khoi bien gioi Nam Phi.

Theo cac nghien cuu cua giao su Nigel Leader Williams thuoc Hoc vien Durrell ve bao ton thien nhien va he sinh vat cua Dai hoc Kent (Anh), hien nay cac nguon cung cap khac gan nhu can kiet, chi con lai Dong Phi (bao gom Kenya, Uganda va Tanzania) va tat nhien Nam Phi, noi te giac duoc bao ton tot nhat, la con nguon cung doi dao. Theo bao Africa Geographic, sung te giac tu nhung quoc gia Dong Phi va Nam Phi sau khi bi cac tay san bat bat hop phap xe lay theo don dat hang cua nhung ong chu giau mat se duoc van chuyen lau - bang duong bien, tham chi hang khong - ve chau A, noi cac huyen thoai ve cong dung cua sung te giac da tro thanh ban an tu hinh cho loai vat dang thuong nay.

Mot bao cao cua To chuc Traffic cong bo tai hoi nghi lan 14 cac ben tham gia hoi nghi chong buon ban dong thuc vat hoang da quoc te thang sau nam ngoai, da canh bao ve thuc trang buon ban sung te giac tang manh tai chau Phi tu nam 2000.

“Dang bao dong nhat la o Cong hoa dan chu Congo va Zimbabwe, noi mang luoi buon ban sung te giac theo hinh thuc toi pham co to chuc ngay cang tang” - AFP dan loi Steven Broad, giam doc dieu hanh Traffic. Traffic nhin nhan tren toan luc dia den, so luong te giac van duoc duy tri. Hon 60% te giac o Congo da bi giet trai phep tu nam 2003-2005. Tai Zimbabwe, nan san ban trai phep gay ra hon 2/3 cai chet cua loai te giac trong cung khoang thoi gian do. “Tai Cameroon, that bai; tai Congo, gan that bai; tai Zimbabwe, lo ngai lon” - tac gia bao cao Simon Milledge tong ket.

 
Hai quan o Con Minh (Trung Quoc) thu giu hai sung te giac-Anh: cnsphoto
Trong no luc nham ngan chan tinh trang san ban va buon ban trai phep sung te giac, ngay 19-11-2008 Lien Hiep Quoc da to chuc mot cuoc hop cap cao tai Nairobi (Kenya) va tuyen bo thanh lap doi dac nhiem bao ve te giac. Doi dac nhiem nay tap hop cac chuyen gia hanh phap tu cac nuoc tieu thu va trung chuyen sung te giac, co nhiem vu trao doi thong tin tinh bao ve cac toi pham lien quan den te giac.

Cuoc hop cap cao tai Kenya co su tham gia cua cac thanh vien hoi nghi chong buon ban dong thuc vat hoang da quoc te den tu Trung Quoc dai luc, Hong Kong, Kenya, An Do, Mozambique, Nepal, Nam Phi, Thai Lan, My, Viet Nam, Yemen va Zimbabwe.

Dong A: thi truong nhon nhip

Cung theo giao su Williams, nhung quoc gia va vung lanh tho nhap khau sung te giac, hop phap hoac bat hop phap, lon nhat la Trung Quoc dai luc, Dai Loan va Hong Kong. Nhung khach hang “moi” khac bao gom Singapore, Nhat Ban, Han Quoc, Malaysia, Brunei va Thai Lan. Trong nhung nam 1960-1970, Hong Kong la noi nhap khau sung te giac nhieu nhat va bat chap lenh cam cua chinh quyen vung lanh tho nay nam 1979, sung te giac van duoc len lut dua vao day qua duong Dong Nam A va Trung Quoc dai luc.

Su giau len nhanh chong cua Dai Loan, Hong Kong, Singapore va cac nuoc chau A khac trong nhung nam 1970-1980 cang khien nhu cau them lon. Loi nhuan khong lo khien cac vu buon lau van tiep tuc dien ra. Gia sung te giac da tang tu 35 USD/kg nam 1972 len 9.000 USD vao nhung nam 1980, va nhung nam gan day co luc o thi truong Dong A “do xin” co the co gia 20.000-30.000 USD/kg.

Vu bat buon lau sung te giac noi tieng nhat co le vao nam 1993, khi canh sat Dai Loan phat hien mot cong chua cua hoang gia Bhutan mang theo 22 chiec sung te giac chau A, can nang 14kg va co gia tri uoc tinh gan 750.000 USD (sung te giac chau A co gia dat gap muoi sung te giac chau Phi) vao vung lanh tho nay.

Theo Thanh Truc - Hai Minh / Tuoi Tre

__________________________________________

Tu thi truong “cho den” buon ban sung te giac o chau Phi va chau A, nhung chiec sung duoc tuon ve VN. Duong cang dai, gia cang dat hon vang.