Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://60s.com.vn/index/2125534/19052009.aspx

“Doc tho Ho Chi Minh” cua Le Xuan Duc

Nhieu thay co giao say me giang tho Ho Chu tich; khong it nha nghien cuu gan bo voi su nghiep tho van Nguyen Ai Quoc - Ho Chi Minh... Nhung vua la nha giao vua la nha lanh dao quan li cong tac Van hoa - Van nghe, o tuoi "co lai hy" ma van miet mai cong bo nhieu cong trinh lon ve tho Ho Chi Minh thi chi co nha phe binh Le Xuan Duc.


Voi tu cach la mot nha giao, toi tiep can "Doc tho Ho Chi Minh" – Tac pham vua duoc giai thuong cua cuoc thi sang tac ve chu de “Hoc tap va lam theo tam guong dao duc Ho Chi Minh” do Ban Bi thu TW Dang phat dong, va tim duoc tu nhung trang sach cua Le Xuan Duc nhieu dieu bo ich.


Hieu sau sac hon quan diem sang tac van hoc cua Ho Chi Minh


Anh minh hoa
Quan diem sang tac cua Ho Chi Minh la mot trong nhung kien thuc co ban cua chuong trinh van hoc pho thong. Ve van de nay, sach giao khoanhan manh 5 quan diem cua Bac ve cac van de: ban chat cua hoat dong sang tac van hoc; chuc nang cua nha van nha tho; coi trong doi tuong phuc vu cua van hoc; tac pham van hoc phai chan that, dam da tinh dan toc, tinh nhan dan; trong sang tac phai giu gin su trong sang cua tieng Viet.


Hoc sinh Trung hoc co so hoc 6 bai tho cua Bac (Tuc canh Pac Bo; Ngam trang, Di duong; Ram thang rieng, Tin thang tran); len Pho thong trung hoc, cac em hoc them bai Chieu toi... Vi the, chung toi rat tam dac khi theo doi Le Xuan Duc trinh bay quan diem sang tac tho cua Ho Chi Minh. “Khac mot so nha tho, Ho Chi Minh noi ve tho bang nhung bai tho, cau tho”.


Doan sau duoc coi la phep thong ke day du va chinh xac ve mot van de quan trong cua chuong trinh Van hoc pho thong: "15 bai tho cua Bac noi ve quan diem tho, ve nhung van de lien quan den tho. Trong do, Nhat ki trong tu co 7 bai: Khai quyen, Vong nguyet, Tao giai, Bat mien gia, Thu da, Khan "Thien gia thi" huu cam", Ket luan.


Tho Chu Han (ngoai Nguc trung nhat ki) co 5 bai: Bao tiep, Tang Bui Cong, Hoang Son nhat ki (ki tu), Nhi vat, va ba bai tho tieng Viet: Thu trung thu - 1951, Chuc mung nam moi - 1951, Khong de" (trang 13). Tu bai Khai quyen - mo dau tap Nguc trung nhat ki (sang tac nam 1942) den bai tho tieng Viet : "Khong de" (3 -1968), qua nhieu cu lieu thuyet phuc, Le Xuan Duc da trinh bay rat sau sac cac van de "quan niem cua Bac ve tho, cong viec lam tho, nhung van de lien quan den tho, trach nhiem cua nha tho... lam the nao de xay dung mot nen tho ca bat nguon tu cuoc song...". Do la noi dung ma bat cu hoc tro nao cung quan tam.


Khong hai long voi nhung loi huong dan trong sach giao vien ("Suot doi Ho Chi Minh chi co mot ham muon...Moi ham muon khac nguoi deu quyet dep di het. Cho nen tuy thich lam tho - o day la tho nghe thuat (thich nen khi can giai tri moi giai tri bang tho), Nguoi cung "khong ham". Bon thang dau, hoan toan khong co dieu kien hoat dong cac mang, nen buon buc qua, nguoi danh phai lam tho cho khuay khoa (vi the, Dang Thai Mai moi cho rang su ra doi cua Nhat ki trong tu nhu mot cau chuyen van bat dac di), cac nha giao se tim thay tu "Nay o trong tho" nhung loi giai thich gian di, ma day tinh thuyet phuc "Bat dac di thien ve go ep, la viec lam khong tu giac thi lam sao co tho duoc". Le Xuan Duc nhan manh "Bac khong co chu dinh lam tho, cang khong co y dinh lam tho de tro thanh nha tho... Trong nguc tu, Bac khong biet lam gi, danh Lieu ta ngam thi tieu vinh nhat (Tam muon viec ngam tho cho qua ngay dai) va chi con cach ngheu ngao, van tat ghi lai sinh hoat cua nguoi tu cho khuay khoa the thoi". Ro rang "tho den voi Bac va chuyen Bac lam tho la tu nhien, nhu la mot su ngau nhien ma lai rat tu nhien vay"


Tien them mot buoc nua, Le Xuan Duc neu van de Bac "viet de lam gi va viet cho ai ?" Cau tra loi cho hai noi dung tren duoc tim thay ngay trong cac bai tho cua Bac:


Trung thu trang sang nhu guong

Bac Ho ngam canh nho thuong nhi dong

Sau day Bac viet may dong

Gui cho cac chau to long nho nhung


(Thu Trung thu - 1951)


Tin vui thang tran don chan ngua

Nho cu tho xuan tang mot bai


(Tang Bui Cong)


Voi Nhat ki trong tu, Bac cung noi ro: viet de tieu khien, cho qua ngay dai... viet cho ban than, mot minh minh doc, vua ngam vua doi.... Tu nhung suy nghi rat dung tren day, Cac nha giao co the neu them nhieu cau hoi:


- Tai sao Ho Chi Minh viet Nhat ki bang tho chu Han ?


- Tai sao trong hoan canh "song khac loai nguoi", Ho Chi Minh van giu duoc cuon Nhat ki trong tu qua 18 nha giam va tren quang duong bi giai dai tren 1200 km ?


Tu do chung toi cho rang “ngam ngoi cho khuay” chua han da la muc dich duy nhat cua Ho Chi Minh khi viet Nhat ki trong tu. Nguoi khong chi thu dong "doi den ngay tu do" ma con biet dung tho de thuc day ngay do den nhanh hon. Ho Chi Minh viet nhat ki bang chu Han la de cac the luc giam giu Nguoi co the doc duoc. Cang ve cuoi, chung ta cang thay, Nhat ki trong tu huong toi nhieu doi tuong khac nhau. Viet Nhat ki trong tu, Ho Chi Minh con nham khang dinh nguoi bi bat oan, nguoi chi la mot lao phu yeu nuoc, dai bieu cua mot dan toc dung ve phia dong minh chong phat xit, de quoc. Khong it bai tho Nhat ki trong tu ca ngoi mat tot cua mot so quan chuc tinh Quang Tay... Suy cho cung, cac bai tho Nhat ki trong tu deu nham muc dich phuc vu cach mang... O Ho Chi Minh, nghe thuat va chinh tri luon luon thong nhat khong the tach roi.


Khi thi truc tiep danh mot so bai, khi thi gian tiep qua mot so van tho... quan diem sang tac tho cua Ho Chi Minh ket tinh trong ba bai : “Khai quyen”, Cam tuong doc “Thien gia thi”,“Khong de’... Tac gia Le Xuan Duc rat dung khi coi do la nhung tuyen ngon ve tho cua Bac. Tu cac suy nghi cua Le Xuan Duc, o cac lop chuyen van hoac nang cao, cac nha giao se co mot de van mo du de hoc sinh phat huy suc sang tao : Qua cac bai tho “Khai quyen”, Cam tuong doc “Thien gia thi”, “Khong de’... anh hay chi hay trinh bay nhung hieu biet cua minh ve quan diem sang tac tho cua Ho Chi Minh”


Mot cach phan loai tho Ho Chi Minh hop li, khoa hoc, phu hop voi hoc sinh pho thong


Lau nay, trong truong pho thong van ton tai nhieu cach phan loai tho van Ho Chi Minh. Moi cach phan loai co uu diem, han che rieng... Can cu va muc dich sang tac, nguoi ta chia tho van Ho Chi Minh thanh tho van tuyen truyen, tho van nghe thuat. Voi tap Nhat ki trong tu, Ngu van 11 cung neu ra nhieu cach phan chia; dang chu y la cach chia theo thoi gian truoc sau thoi diem Bac Ho bi bat 4 thang va chia theo 4 de tai (phe phan nhung hien tuong ngang trai trong nha tu va xa hoi Trung Quoc; noi niem tam su nha tho; giai bay ve viec bi bat oan; nhung bai tho thu tiep).

Chua hai long voi cach phan chia tren day, toi tim thay “Nay o trong tho” nhung cach phan loai tho Ho Chi Minh hop li, phu hop voi dac trung tho.


Hai muoi ba bai tho viet ve viec Bac bi giai tu nha lao nay sang nha lao khac la mot phat hien dang chu y cua Le Xuan Duc. Tu do ong chi ro: “Cac chi si yeu nuoc: Phan Boi Chau, Phan Chau Trinh, Huynh Thuc Khang..., Nhung chien si cong san Tran Huy Lieu, Song Hong, Le Duc Tho, Xuan Thuy, To Huu... deu trai qua cac nha tu, da viet nen nhieu bai tho (...) nhung it ai ghi lai duoc cai su thuc thuong nhat xay ra tren duong bi day ai, bi giai, bi chuyen lao.” Nam vung cac bai tho thuoc de tai nay, hoc sinh se hieu sau hon buc chan dung tinh than tu hoa cua Ho Chi Minh.


Trao phung la mot trong nhung dac diem noi bat cua phong cach tho van Ho Chi Minh. Voi “Nhat ki trong tu”, lan dau tien, qua Chuong trinh Ngu van, nang cao, hoc sinh duoc tiep can voi bai Lai Tan. Nhung mot so thay co giao cho rang: Lai Tan chua tieu bieu cho but phap trao phung cua Bac. Vi the nhieu nguoi dong tinh voi Le Xuan Duc khi ong phan tich ba bai tho co hinh anh Rong trong bai viet “Nha lao mo cua, at rong bay”. Chum tho nay lam noi bat but phap trao phung va co dien cua tho Ho Chi Minh. Su dung nhung hinh tuong gan lien voi doi song tinh than A Dong, loi triet tu quen thuoc cua tho trung dai, Ho Chi Minh da tao nen tieng cuoi tham thuy, rat tri tue, hien dai:


Qua con hoan nan ro long ngay;

Nguoi biet lo au, uu diem lon

Nha lao mo cua, at rong bay.


(Nam Tran dich)


Qua tieu de “Treo len dinh nui nay”, luc dau toi cu tuong Le Xuan Duc, phan tich bai Thuong son (Len nui) - ngthuong lay tu tho cua Ho Chi Minh dat ten cho cac tieu de bai viet. Nhung khong - Trong bai viet nay, ngoai nhung tu lieu moi ve hoan canh sang tac bai Thuong son, Le Xuan Duc da kheo leo ket hop phan tich ca chum tho co “thi de “dang son” (“dang son giao vong”; “dang son huu cam”; “dang son uc huu”). Do la cac bai tho: “Thuong son” (1942). “Tan xuat nguc, hoc dang son” (1943), “Dang son” (1950). Lau nay loi tho dich (Len dinh nui nay choi) da khien cho bao lop thay tro hieu lam y tho cua Bac. Qua bai viet cua Le Xuan Duc, chung ta biet “Bac da tu tay viet bai tho tren len vach da nui Lung De sau khi chuyen co quan ngay 24 thang 6. Cuoc len nui lan nay han la khac thuong, Bac ghi lai giay phut dot hung khi o tren dinh cao.


“Cu dau hong nhat can

Doi ngan nhat chi mai”


Voi ba bai tho co chung de tai “thuong son”, giao vien, hoc sinh co them tu lieu de hieu rat sau but phap vua co dien vua hien dai cua tho Bac Ho.


Cung voi cach tham tho tren day, bai“Sao thu bong vong, vang rung nui” phan tich co tinh co li hinh anh tieng sao trong bai tho : “Nan huu xuy dich, Hoang hon”, “Thu da”.Nhieu bai tho duoc khoi hung tu tieng sao de bieu hien mot noi long, mot tam trang, canh ngo thai do (Ty ba hanh, Long thanh cam gia ca, Tieng sao thien thai...) Doi chieu voi cac tuyet pham tren day, nha phe binh Le Xuan Duc da phat hien ra “tieng sao trong tho Bac dem den cai moi cho van hoc, do la tieng sao cua nguoi trong cuoc mang noi buon va niem vui, su kho dau chien thang cua mot nguoi va cung la cua nhieu nguoi”.


“Tieng sao cua Bac la tieng sao cua chinh cuoc doi thuc ma thanh tho, chang phai hu cau, tuong tuong gi, chang phai gia cong nghe thuat, ban than no da la tho”.


Theo cach tiep can rieng biet doc dao, Le Xuan Duc tim hieu 9 bai tho co hinh anh con thuyen (Thuyen ve troi da rang dong) 6 bai tho co noi den ruou (Chung ta cung uong mot chung ruou dao)... Toi kham phuc tac gia “Nay o trong tho” o cac trang viet ve hoa trong tho Bac Ho (Moi doa hoa vang mot diem xuan). Le Xuan Duc rat dung khi phat hien “Bac Ho la nguoi tran trong, nang niu, tiep thu tinh hoa va lam giau them cai dep cua tho, 23 chu hoa trong hai muoi bai tho Bac viet ve hoa hoac muon hinh anh hoa de noi ve cai dep cua doi song la mot bang chung.”


Hinh nhu, qua “Mot doa hoa vang, mot diem xuan”, Le Xuan Duc muon viet nhung trang tu dien ve hoa trong tho Bac Ho. Ong chi ro ngoai nhung bai tho noi den hoa voi nghia tuong trung, tho Bac chu yeu noi den hoa thien nhien “hoa hong, hoa mai, hoa vang, hoa no, hoa cuoi, huong hoa, xuan hoa, hoa day loi, hoa day nui...”. Di sau vao viec phan tich cac bai tho tieu bieu ve hoa, Le Xuan Duc cho ban doc thay ve dep “tham duom tinh nguoi, tham duom y nghia nhan sinh. Hoa cung voi tam hon Bac tao nen nhung van tho vua rat muc co dien ma van hien dai.


Nhung cam nhan moi, sau sac doi voi nhieu bai tho cua Bac trong Chuong trinh Van hoc pho thong


Gan nua the ki nay, bai Tau lo (Di duong), truoc sau van co mat trong sach Ngu van trung hoc co so, nhung cach phan tich, cam thu hau nhu khong co gi thay doi. Thay, co giao nao cung yeu cau hoc sinh ghi nho; “Di duong la mot bai tho tu tuyet gian di ma ham suc, mang y nghia tu tuong sau sac; tu viec di duong nui da goi ra chan li duong doi: vuot qua gian lao chong chat se toi thang loi ve vang”. Voi thi phap doc tho Bac, Le Xuan Duc dat bai Tau lo vao he thong cac bai Thu da, Tuc canh, Moi ra tu, tap leo nui...

Trong moi lien he voi “Tam hoai co quoc thien duong lo” (Nghin dam bang khuang hon nuoc cu), “To quoc trung nien vo tin tuc” (Nam tron co quoc tam hoi vang), “Dao vong Nam thien uc co nhan” (Trong ve co quoc chanh long nho ai), Le Xuan Duc da giup ban doc noi chung va cac nha giao noi rieng mot cach cam nhan moi ve bai Tau lo. Bat dau bang viec giai thich: “Van li du do” (non song muon dam); “co” (quay dau nhin lai); “co mien gian” (khoang khong gian nhin thay khi quay dau lai), ong ket luan: “Cum tu co mien gian tu lau trong van hoc co da duoc dung de chi moi tinh co quoc, tha huong... “ Tu cach cam nhan tren day, Le Xuan Duc khang dinh chu de bai tho la “Du trong bat ki hoan canh nao, tinh the nao, tinh yeu To quoc van luon thuong truc tam tri Bac. Chinh vi To quoc ma Bac da vuot qua muon van gian lao nguy hiem lam viec vi nuoc vi dan.”


Toi da doc, viet nhieu bai binh ve thi pham Mo (Chieu toi), vay ma cac trang viet cua Le Xuan Duc ve bai tho nay van co suc hap dan la thuong. Hai cau ket “khong co chu vui ma van vui, cung nhu hai cau dau khong co chu buon ma van buon... Buon vui la o con nguoi toa vao canh vat, toa vao cau tho”. Co the coi: cau truc ta (hai cau dau) – ke (hai cau cuoi); “Nhung tu bao tuc ( ngo), ma bao tuc (xay ngo)... la tu cua doi thuong, hon nua con la tieng dia phuong Quang Tay”; hai cau ket khong he ta “ma ta cu hinh dung co gai hien ra voi ca duong net, hinh khoi khoe khoan uyen chuyen, song dong, dep va dang yeu biet bao”... la nhung phat hien co gia tri cua Le Xuan Duc khi binh bai Chieu toi.


Voi hang loat cong trinh nghien cuu ve tho Ho Chi Minh, nha phe binh Le Xuan Duc xung dang duoc ton vinh la chuyen gia hang dau ve tu tuong, van hoa Ho Chi Minh. 

Van Hien