Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://60s.com.vn/index/2214880/09072009.aspx

Vu xu ban thu nhat tai Kham Chi Hoa
Ngo Dinh Can.

Trong lich su Kham Chi Hoa tu khi xay dung cho toi nam 1975 da co hai vu xu ban duoc thuc hien ngay trong khuon vien kham. Vu thu nhat la xu ban Ngo Dinh Can, em ruot Ngo Dinh Diem va vu thu hai la xu ban anh Nguyen Van Troi.
>> Su that ve mot vien cai nguc tai kham Chi Hoa

Tu truoc den nay cung da co nhieu nguoi ke ve hai vu xu ban nay. Tuy nhien, viec “tam sao that ban” la dieu thuong xay ra boi co nhung nguoi khong he co mat trong hai buoi thi hanh do ma chi duoc nghe ke nen da tuong thuat lai theo loi nguoi khac, cong voi nhung suy dien chu quan cua minh.

Chung toi da gap may khi tim duoc mot nguoi da co mat trong hai vu hanh quyet do. Ong chang phai la ai xa la, ma la mot cong tac vien tich cuc cua Chuyen de ANTG tu 13 nam nay voi but danh Ly Nhan. Ong ten that la Phan Kim Thinh va la mot ky gia khong noi tieng o Sai Gon vao nhung nam 60 cua the ky truoc, ve nhung bai bao nhung lai noi tieng la mot ong chu nhiem toi 5 to bao.

Noi ve nghe bao cua minh, ong Ly Nhan cuoi ha ha (ma sao ong co nu cuoi sang khoai tre trung den the, mac du nam nay ong da 73 tuoi): “Ngay day chung toi lam bao lau ca lam. Toi tieng la chu but 5 to bao: Tap chi Van hoc; Tap chi Nhan van, Bao Moi, Buu Hoa; va con la Giam doc Nha xuat ban Van hoc nhung nhung to bao moi nhu to Buu Hoa, Tap chi Nhan van moi so in khong qua 1.000 to, nhung lai moc voi cong nhan nha in, khai khong so luong de roi mang hoa don do di mua giay tu Bo Thong tin roi dem ban giay... Co vay moi du tien nuoi Nha xuat ban Van hoc va Tap chi Van hoc”.

Khi toi hoi ong Nhan ve hai vu tu hinh Ngo Dinh Can va Nguyen Van Troi thi ong noi voi ve ngam ngui: “Dung la toi duoc du hai buoi ay tu dau toi cuoi va dong thoi cung co rat nhieu tu lieu, toi con luu giu duoc kha nhieu anh... That ra, loai phong vien nhu toi khong bao gio duoc Bo Thong tin Sai Gon thoi ay cho phep du nhung su kien quan trong, nhung toi co nguoi anh re phu trach le tan o Phu tong thong cho nen toi thuong co giay toi nhung noi xay ra viec lon. Den bay gio toi van nho nhu in buoi xu ban anh Nguyen Van Troi va trong tham tam toi luon kinh trong, kham phuc nguoi anh hung ay.

Roi ong ke cho chung toi nghe ve vu xu ban Ngo Dinh Can.

Nhung truoc het de ban doc hieu ro them nhung su viec dien ra truoc do chung toi se cung cap nhung tu lieu lien quan den viec vi sao Ngo Dinh Can phai bi tu hinh.

Ngay 1/11/1963, mot nhom tuong ta quan doi cua che do Ngo Dinh Diem duoc su xui giuc, giat day cua My da lam dao chinh va ha sat Ngo Dinh Diem, Ngo Dinh Nhu. Con Ngo Dinh Can luc do dang o Hue, nghe tin hai anh da bi dao chinh va bi bat nen chay tron vao nha tho dong Chua Cuu The.

Trua ngay 2/11, tuong Do Cao Tri, Tu lenh Quan doan 1, Vung 1 chien thuat tu Da Nang bay ra Hue gap Ngo Dinh Can va the song the chet se dam bao tinh mang cho Can. Vi tin loi Do Cao Tri, Ngo Dinh Can da bao dai uy can ve Nguyen Van Minh ve nha lay mot tui lon dung 24 kg vang va mot valy trong do co nhieu dola va do trang suc giao cho tuong Tri. Do Cao Tri nhan hai tui tren roi bay ve Da Nang de cho lenh tu Sai Gon.

Trua ngay 3/11, Lanh su My tai Hue R.Helble va Pho lanh su Mullen toi nha Can gap dai uy Minh va nho Minh thong bao rang, ho moi Ngo Dinh Can toi lanh nan de bao toan tinh mang. Duoc thong bao lai, Can suy nghi lam boi vi Can khong no bo me gia o lai mot minh. Cung phai noi them rang, Ngo Dinh Can tuy la nguoi cuc ky tan ac, tham hiem doi voi nhung nguoi theo cach mang, nhung lai la nguoi chi hieu doi voi me, chinh vi the ma viec trong nom me o Hue duoc Diem – Nhu giao cho Can. Hai vien lanh su My cung the thot la se dam bao an toan cho Can, nghe bui tai Ngo Dinh Can da den Toa Tong lanh su My lanh nan.

Nhung ngay hom sau, Lanh su My tro mat va giao Can cho Do Cao Tri ap giai vao Sai Gon. Nguoi ra don Can tai san bay chinh la vien si quan CIA noi tieng Lui Conein. Va Conein giao Can cho dam an ninh quan doi cua Duong Van Minh. Ngo Dinh Can bi dua ngay vao Kham Chi Hoa.

Tai Kham Chi Hoa, Can bi dua vao che do biet giam va bi doi xu kha tan te. Tuy khong bi tra tan, danh dap nhung an uong toi te, nen benh tieu duong va benh viem khop xuong tai phat. Them vao do cong voi viec Can thuong nho me gia khong nguoi cham soc, thuong hai anh da bi ha sat mot cach da man nen benh da nang lai cang nang them. Hau nhu Ngo Dinh Can khong the di lai duoc, nhung thu tiep te o ngoai vao cho Can thuong chi co trau cau la duoc nhan, con do an, thuc uong muoi phan bi vut di chin, nhieu luc Ngo Dinh Can bi ngat lim tuong chet luon trong Kham Chi Hoa.

Toa an Quan su xu Ngo Dinh Can.

Ngay 30/1/1964, tuong Nguyen Khanh va Tran Thien Khiem lai lam mot cuoc dao chinh va bat giam cac tuong Tran Van Don, Le Van Kim, Ton That Dinh, Mai Huu Xuan. Cuoc dao chinh khong he co mot tieng sung nhung lai co mot nguoi chet do la dai uy Nguyen Van Nhung, nguoi da dung dao dam chet Ngo Dinh Diem va Ngo Dinh Nhu trong xe boc thep. Nhung bi chuan tuong Nguyen Chanh Thi treo co ngay trong trai linh du Hoang Hoa Tham. Va tat nhien cai chet cua Nhung duoc thong bao rang “do lo so bi trung phat nen da treo co tu tu”. --PageBreak--

Lam dao chinh xong, Nguyen Khanh tu xung la Chu tich Hoi dong quan doi cach mang, kiem Tong tu lenh quan doi Viet Nam Cong hoa va kiem luon chuc Thu tuong chinh phu. Ngay sau khi nam quyen, Khanh cho thiet lap Toa an quan su dac biet dem Phan Quang Dong va Ngo Dinh Can ra xet xu. Phan Quang Dong la canh tay dac luc cua Ngo Dinh Can, duoc giao nhiem vu phu trach tinh bao, bat giam va thu tieu cac can bo Cong san va ke ca nhung nguoi doi lap. Phien toa xu Phan Quang Dong dien ra 3 ngay tai Hue, va ngay 28/3/1964, Dong bi ket an tu hinh, bi tich thu toan bo tai san va boi thuong 18 trieu dong cho cac nan nhan bi han sat hai.

Trung tuan thang 4/1964 thi Toa an quan su dac biet mo phien toa xet xu Ngo Dinh Can tai Hue. Mac du troi mua, nhung tu 7 gio sang truoc cua toa an da co hang ngan nguoi dung chat ca san de xem toa xet xu nhu the nao. Ong Ly Nhan (tuc Phan Kim Thinh) cung la nguoi co mat tu phut dau tien trong so gan 40 nha bao trong va ngoai nuoc duoc cap giay theo doi phien toa.

Moi nguoi hoi hop cho doi va hau het deu mong giay phut “hung than mien Trung” xuat hien nhung chang thay gi ca. Mai den 9h moi nghe tieng ong chanh tham truyen lenh giai bi cao Ngo Dinh Can ra toa. Va ngay lap tuc phia ngoai am len tieng ho “Da dao hung than Ngo Dinh Can”. Nhung cung chang thay Ngo Dinh Can xuat hien, the roi co vien si quan den noi nho vao tai ong chanh tham...

Ong chanh tham ngoi im lang hoi lau roi tuyen bo toa vao phong de nghi an. Va nua gio sau moi nguoi nhan duoc thong bao la toa dinh xu an. Hoa ra sau moi biet, chinh quyen Nguyen Khanh thay doi quyet dinh dua Ngo Dinh Can ve xet xu tai Sai  Gon.

Ngay 16/4/1964, tu luc 7h30', dan chung da dung day dac truoc cua toa an nam tren duong Cong Ly (duong Nam Ky Khoi Nghia).  Khoang 8h thi doan xe canh sat di moto ho tong mot chiec xe cho tu nhan toi, dan chung o ngoai ho “Da dao Ngo Dinh Can” ren vang. Xe cho tu ap sat vao cua toa an, va Ngo Dinh Can mac quan ao ba ba trang duoc hai hien binh diu vi Can khong di duoc.

Phien toa xet xu Ngo Dinh Can hom do gom nhung nguoi sau day: Le Van Thu, Chanh tham; dai ta Nguyen Van Chuan, dai ta Dang Van Quang, dai ta Truong Van Chuong va trung ta  Duong Hieu Nghia la phu tham. Phu tham nhan dan gom co: Nguyen Van Phuoc, Nguyen Van Yen, Nguyen Van Suu va Bui Van Nhu. Truong ly la Nguyen Van Duc; Luc su la Nguyen Van Tam va luat su bao chua cho Ngo Dinh Can la Vo Van Quan. Ngo Dinh Can khong dung duoc nen duoc toa cho ngoi truoc vanh mong ngua.

Ke ra tuong Nguyen Khanh cung la ke kha tham nen da dua nhung nguoi ma truoc day da tung ra luon vao cui Ngo Dinh Can, chiu on mua moc gia dinh ho Ngo nhu Dang Van Quang tham gia phien toa xet xu. Truong ly Nguyen Van Duc da buoc toi Can la ra lenh cho cac cong an vien bat coc, tong tien thu tieu nan nhan... Con trong bai bao chua cua minh, luat su Quan yeu cau phai dua ra nhung ho so, cong van chung minh rang Ngo Dinh Can da chi huy doi ngu tay chan thuc hien nhung vu tan sat nguoi vo toi.

Voi mot so nguoi duoc goi ra toa voi tu cach nhan chung thi ong luat su Quan noi thang thung: “Nhung nguoi duoc goi la nhan chung day, ho la ai? Ho la nhung nhan vien cong an bi dinh liu trong vu bat gian diep Phap. Roi de chay toi cho chinh minh, di nhien ho phai do loi cho su quyen uy cua anh em tong thong, va ho da phai lam nhung gi ho da lam de tranh cho duoc ban an... May nhan chung nay la nhung nguoi trao tro, lat long quy toa khong the tin vao loi noi cua ho duoc, ho da tung khum num xung con voi nguoi dang bi xet xu day, ho da tung ninh bo du cach de xin xo an hue. Ngay xua ho luon cui bao nhieu thi sau cuoc dao chinh ho cang a dua mat sat, cha dap nhung nguoi cu de mong khoa lap qua khu gian ninh va lap cong voi che do moi...”.

Roi luat su Quan cam than: “Au cung la thoi doi den bac, lam ke dua nhau phu thinh, may ai da dam phu suy... su boi nghia cua ho toi te den noi khien ho mac cam doi voi bi cao. Trong phong xu nay moi lan cham phai cai nhin hon trach cua ong Can, ho da phai ho then, quay mat di cho khac. Vay loi khai cua nhung nguoi goi la nhan chung nay, loi khai cua nhung nguoi trao tro, vong an, boi nghia muon do trach nhiem cho ong Can de mong thoat khoi so phan nhu cua Phan Quang Dong – loi khai do co tin duoc hay khong?

Hoi tuc la tra loi. Tom lai voi danh vi co van chi dao, ong Can chi co quyen cho y kien ve duong loi chinh tri. Va do chi la y kien, khong co hieu luc rang buoc gi het. Do do, neu chu truong nhu ong Uy vien chinh phu da noi rang, ong Can ra lenh cho cong an vien bat bo, giam cam, tra tan, tong tien, buc tu nan nhan tuc la di nguoc lai van tu phan minh...”.

Roi luat su xin quy toa tuyen tha bong cho bi can. Tuy nhien, khi ra ngoai phien toa, luat su Quan noi voi cac nha bao rang: “Toi thua biet khong bao gio co mot ban an tha cho Ngo Dinh Can”. Con Ngo Dinh Can khi duoc noi truoc toa lan cuoi da thong tha khang dinh rang minh vo toi, vi minh khong co quyen de ra lenh cho cac cong an vien lam nhung viec phi phap. Ngo Dinh Can khong van xin cau khan nua loi. Phien toa hom do xet xu tu som cho den dem khuya da tuyen an xu tu Ngo Dinh Can. Khi toa tuyen an xong, hai canh sat xoc nach  dua ong Can ra xe ve Kham Chi Hoa. Truoc khi len xe ong Can con ngoai lai nhin luat su Quan nhu muon noi loi cam on.

Ngay hom sau, luat su Quan da lam mot don xin an xa mang vao Kham Chi Hoa cho ong Can, vi luat su nghi rang con nuoc thi cu tat. Sau nay, luat su Quan thuat lai cuoc gap go voi Ngo Dinh Can nhu sau: “Khi noi chuyen voi toi, ong Can van binh tinh. Ong nam tay toi va noi rang, toi khong ngo luat su biet truoc rang se thua ma van tan tam va can truong bien ho cho toi suot may tieng dong ho. Cam on luat su lam. Luat su da noi gium toi su tuc gian cua toi doi voi bon vong an phan phuc, nhu vay toi cung man nguyen lam roi”.

Ngo Dinh Can doc lai la don xin an xa do luat su Quan thao va dut khoat khong chiu ky vi biet cung vo ich ma thoi. Nhung luat su Quan de hoan thanh nhiem vu bien ho cua mot luat su cho than chu da co gang thuyet phuc Ngo Dinh Can ky vao la don.

(Con nua)

Nguyen Nhu PhongN.N.P.