Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://thethao60s.com/index/2219676/12072009.aspx

Tren 'noc nha' Simacai

Ban Phin (Simacai, Lao Cai) o do cao khong kem gi Phang Xi Pang, khong may nguoi biet o noi phong canh dep nhu tranh thuy mac nay, co mot cuoc vat lon vuot qua ngheo doi chua phan thang bai.

Cong troi

Chuyen xe khach duy nhat trong ngay di Simacai xuat phat tu ga Pho Lu cuoi cung cung chiu khoi hanh sau hon mot gio dong ho chay vong vong don khach.

Toi nhin dong ho, luc ay da gan bay gio sang, chuyen tau nhanh cuoi cung tu Ha Noi len Lao Cai co dung tai ga Pho Lu cung vua keo coi chay qua. Chiec xe Hai Au cu ky chat len minh bao nhieu do dac, toan thu nhu yeu pham cua dong bao vung cao, cong voi gan ba chuc nguoi, i ach “bo” tren con duong hep, mot ben la nui cao, mot ben la vuc sau.

Vay ma anh chang lai xe vui tinh con ho hoi khoe voi toi trong cau chuyen noi cho quen di noi so hai moi doan cua tay ao, rang duong bay gio de di roi day chu ngay xua len Simacai chi co mot cach la di... ngua, co khi keo dai may ngay lien!

Huyen chi co hai nha gach

Tu lau, moi nguoi cu nghi huyen Sa Pa (tinh Lao Cai) nam o do cao gan 1.500m so voi mat nuoc bien boi vi co dinh Phan-xi-phang duoc menh danh la “noc nha dong Duong” la cao nhat nuoc Viet; chu it ai chiu di de ma biet Simacai con “nhinh” hon ca Sa Pa, trong do xa Quan Than San co do cao 1.600- 1.800m so voi mat nuoc bien quanh nam may phu trang xoa.

Ban Phin con cao hon the nua, luc nao cung nhu dang troi trong may bong benh voi nhung vuon man trang la da canh nau, nu biec giong nhu nhung buc tranh thuy mac Trung Hoa; den do anh linh bien phong dong quan o Simacai da gan chuc nam, tinh nguyen la nguoi dan duong cho toi, len day khong biet bao nhieu lan ma lan nao cung cu phai thot len: “Dep khong but nao ta xiet!”.

Simacai du dep, khi hau trong lanh nhung khach du lich chua biet den nhieu boi duong xa di lai vo cung hiem tro, doi song cua nguoi dan con nhieu kho khan, dich vu hau nhu khong co nen thinh thoang nguoi dan toc ban dia moi thay vai “ong tay” cuoi xe “min- khu- kho” chay qua, nguoi dinh day bui do quach, dung lai o quan pho giua thi tran ngoi hup xi xoap, cuoi pho lo.

Theo tim hieu cua chung toi, huyen vung cao Simacai co 13 xa voi 90 thon, ban da so la dong bao dan toc Mong - chiem 80%, 10% la nguoi Nung con lai la dong bao cac dan toc khac, nhung khong dang ke; da so deu dac biet kho khan, thuoc dien tro cap 135 cua Chinh phu.

Pho chu tich UBND huyen Simacai, ong Do Minh Luong, cho chung toi biet: “Simacai nam o vung cao hiem tro, co bien gioi voi Chau Van Son cua tinh Van Nam (Trung Quoc).

Ca huyen chi co... 2 nha gach, mot la tram hai quan tu thoi Phap thuoc, mot la tru so cua don bien phong. Giao thong kho khan, hau nhu khong co tien bo ky thuat nao, tat ca chi trong cho vao khoang 1.000 ha dat canh tac nen van de luong thuc luon o muc bao dong do.

Khong co nha khoa hoc nao, nha ky thuat nao, lai cang khong co doanh nghiep nao tim den noi day vi lam an khong duoc cho nen du da “gong minh” thi hien nay huyen van co den 73,9% so dan thuoc dien doi ngheo”.

Doi thay o ban Phin

Con duong tu tru so UBND xa Quan Than San den ban Phin chua day muoi cay so ma chung toi phai di mat gan 2 tieng dong ho. Den Cong Troi phai dung lai nham mat hit mot hoi that sau moi du can dam di tiep. Mot ben la vuc sau hun hut, mot ben la nui cao sung sung, con duong o giua hep chua day 1m, nho nhu mot so chi, doc lien doc, bo nhao bo nhao, dai hon 2km, tron nhu mo.

Ong Ly Seo Phu, can bo van hoa xa dan duong cho chung toi luon mieng dong vien bang cai giong day lac quan: “Truoc day khong co duong nen ba con di lam nuong vat va va nguy hiem lam. Tu khi co chuong trinh 135, ba con dong gop cong suc dao dat da, dan dan hinh thanh nen con duong nay. Nay nha nuoc len mo rong, xe may di duoc, o to roi cung se vao duoc... ban Phin se khong con bi co lap nua!”.

Dan chung toi di mot vong quanh ban, ong truong ban Giang Seo Hang cho biet ca ban co 13 ho dan song tap trung theo 3 suon doc. “Tu khi tai lap huyen nam 2000, du an phi chinh phu dau tien da mang den cho nguoi dan noi day mot cuoc song co chat luong hon va dang thay doi tung ngay...”- ong Hang ho hoi.

Ong Pham Quang Tu, PGD Trung tam nghien cuu va phat trien nang luc phu nu dan toc (TEW) cho biet: “Tu nam 2000 den nay, chung toi da phoi hop voi UBND huyen Simacai, UBND xa Quan Than San va nhan dan ban Phin cung nhu nhan dan cac thon, ban khac trong xa thuc hien du an “Gop phan cai thien dieu kien vat chat va tinh than cua nguoi dan xa Quan Than San”.

Day la du an diem cua Trung tam nhung cung la cua ca huyen va cua tinh Lao Cai. Cung can phai nhan manh day la du an phi chinh phu dau tien o Simacai ke tu khi tai lap huyen nam 2000!”.

De du an trien khai duoc thanh cong, can bo TEW da len “an dam nam de” voi ba con o day nham muc dich tim hieu cuoc song va nghe nguyen vong thiet thuc cua ho de roi tu do chu trong tap trung vao bon linh vuc: nuoc sach va ve sinh moi truong; tiet kiem tin dung va chan nuoi thu y; thuoc nam; quan ly bao ve rung, thong qua xay dung vuon uom va trong cay thao qua.

Ban Phin nhin tu xa

Khong can di het mot vong quanh ban da nhan thay doi song cua dong bao nguoi dan toc o day dang thay doi tung ngay. Tung mai nha nep duoi nhung vuon man bat dau mua ra hoa som, sach se chu  khong “tap-pi-lu” va mat ve sinh nhu nguoi dan vung cao o nhieu noi khac. Nha nao cung co be nuoc, voi dan vao den tan bep.

Canh be nuoc cong dong la hai nha tam kin dao, co bang phan cong ve sinh tung ho. Ong Ly Seo Phu cho biet nuoc sinh hoat o xa Quan Than San deu la nuoc tu chay, dan theo duong ong tu nui ve.

“Tat ca cac thon ban Phin, Lao Chai, Su Pa Phin, Sin Chai, Ho Sao Chai co tong cong 31 be nuoc cong dong, tong cong 11,124km duong ong dan nuoc va 133 be nuoc gia dinh.

Quan trong hon chung toi da thanh lap duoc mot ban quan ly cong trinh sau dau tu cua xa co to ky thuat deu la con em cac dan toc dia phuong, duoc trang bi day du dung cu, phuong tien, trinh do chuyen mon... san sang sua chua nhung hong hoc lon; con nhom quan ly o thon vua quan ly van hanh, vua co trach nhiem sua chua neu xay ra hong hoc nho...”- ong Phu khong giau ve tu hao.

Con do nhung kho nhoc

Trong bua ruou tiep chung toi tai nha ong truong ban Giang Seo Hang dem hom ay co su gop mat cua ong Ly Xuan Lau, Chu tich UBND xa Quan Than San. Mac du ruou da nga nga, nhung ong Lau van tra loi chung toi mot cach ranh mach bang cai giong hao sang, khong giau noi ve tu hao truoc nhung doi thay trong cuoc song cua dong bao nguoi dan toc noi day:

“Tu cho doi ngheo, lac hau nay ban Phin da du an; 10/13 ho co trau, ho nao cung nuoi tu 3- 5 con lon; da co dien thap sang duoc dan tu xa Can Cau len, 7 ho moi sam ti vi; tat ca tre em deu duoc den lop hoc do cac thay co giao tu mien xuoi len day chu...”.

Ngung mot lat de chuc ruou, ong Lau tiep tuc: “Khong nhung the, ban Phin hien gio da co nha van hoa khang trang. Chung toi da va dang cho khoi phuc lai cac loai hinh nhac cu, dan vu dao co truyen cua dan toc Mong de mot ngay gan day se don khach du lich...”.

Ruou rot tran ra bat. Moi nguoi riu rit noi cuoi, chuc ruou. Chia tay ban Phin toi mang theo tam trang mot niem vui mot noi buon. Cai ngay cac thieu nu dan toc Mong don chao khach du lich den ban bang dieu mua sinh tien uyen chuyen, khoe khoan va dich than ong truong ban vua thoi khen vua nhay mua don khach se khong con la vien canh xa xoi.

Nhung khach den “choi nha” roi “co o lai day” khong lai la chuyen khac, ban Phin con co  biet bao nhieu viec phai lam. Cung giong nhu noi buon khi ngoi nho cac chien sy bien phong Simacai ve lai Pho Lu de len tau ve xuoi, doc duong toi van bat gap canh nhung em be cong lung gui nhung quay tau cao qua dau nguoi ben trong chat day cui hoac bong dot... ao mot manh, quan mot manh di trong cai lanh dau mua va duoi troi nhung con mua hoa man trang! 

Bai va anh: Nguyen Khanh Linh