Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://thethao60s.com/index/2229220/17072009.aspx

Phut cuoi cua Ngo dinh Can
But tich cua Ngo Dinh Can.

Ngay hom sau, don xin an xa cua Ngo Dinh Can da duoc chuyen den tuong Duong Van Minh la Quoc truong. Roi Tong giam muc Nguyen Van Binh cung gui mot la thu toi Duong Van Minh xin an xa cho tu toi Ngo Dinh Can voi ly do la Can dang bi benh rat nang, ngay song chi dem duoc tren dau ngon tay cho nen khong can thiet phai hanh quyet Can. Nhung tat ca deu bi Duong Van Minh bac thang thung.

Toa an bao cho than nhan cua gia dinh Ngo Dinh Can la ba Ngo Dinh Thi Hiep, ba Ngo Dinh Thi Hoang (thuong goi la ba ca Le...) la don xin an xa cua Ngo Dinh Can da bi Quoc truong bac bo. Ngo Dinh Can se bi hanh quyet vao luc 17h ngay 9/5/1964 tai Kham Chi Hoa.

Truoc lan song phan doi viec  ket an tu hinh Ngo Dinh Can ngay cang lan rong trong giao dan, chinh quyen Duong Van Minh - Nguyen Khanh quyet thi hanh an  som.

Tai Sai Gon, ngay gio xu ban Ngo Dinh Can duoc giu rat kin.  Co hai nguoi duoc biet truoc la luat su Vo Van Quan va  linh muc Jean Baptiste Le Van Thi. 

Ngay 8/5, linh muc Thi duoc vao gap Ngo Dinh Can de lam le ruoc minh Thanh Chua an ui nguoi sap chet. Khi ong Thi vua vao, chao hoi xong thi Ngo Dinh Can da hoi ngay: "Ngay mai, ho dem con di ban phai khong cha?". Linh muc Thi im lang va khe gat dau roi hoi lai: "Cau co so khong?". Ngo Dinh Can guong cuoi, tra loi kha binh than: "Con khong so chut mo het cha a!".

Linh muc Thi hoi tiep: "Cau co tha thu cho nhung nguoi da lam kho cau va gia dinh cau khong?". Ngo Dinh Can noi lon, va ranh re: "Con tha thu". Roi Can noi tiep: "Con cung mang ten Thanh la Jean Baptiste va cha cung mang ten Thanh Jean Baptiste. Xin cha nho cau nguyen cho con som len Thien dang chau Chua va xin moi nguoi co dao chung kien con chiu chet, xin doc cho con mot kinh lay cha "Xin cho chung toi hang ngay du dung va tha toi cho chung toi nhu chung toi cung tha ke co no chung toi".

(Ngo Dinh Can la con ut trong nha nen hay duoc goi la cau Can. Sau nay khi Ngo Dinh Diem gianh duoc quyen luc thi Ngo Dinh Can cung duoc coi la nhan vat cuc ky the luc o khu vuc mien Trung, cho nen ai den voi Can cung khong dam goi ten ma chi goi la ong Cau).

Hom sau, 10h trua ngay 9/5, luat su Vo Van Quan vao tham Ngo Dinh Can lan cuoi cung. Sau nay, ong Quan ke lai cho nha bao Phan Kim Thinh: "Sang som ngay 9/5, chau Ngo Dinh Can la Tran Trung Dung vao tham. Ong Can noi chuyen mot cach than nhien, khong he bieu lo thai do lo lang, so set. Nguoi chau gai thi ngoi canh giuong, khoc va nguyen rua nhung ke phan phuc nha ho Ngo. Nhung ong Can diem tinh noi: "Khong co gi dang buon ma phai khoc loc. Lam chinh tri la phai nhu the. Cau khong co gi oan than het".

Khi gap luat su Quan, ong Can cung van to thai do binh than. Ong Quan cung khong he biet la chinh Ngo Dinh Can cung da biet ro ngay gio thi hanh an. Luc dau, hai ben chi noi chuyen co tinh chat xa giao nhung roi dot nhien ong Can tam su ve than the cua ong va tiet lo mot so cau chuyen bi mat.

Loi noi cua ong nhu la mot su trang troi khien luat su Quan giat minh va tham nghi: "Co le ong Can biet roi". Roi Ngo Dinh Can chuyen sang giai bay nhung thu doan chinh tri cua minh voi giong hung hon, hoat bat, mach lac. Ngo Dinh Can cung nhac lai nhung cuoc tan sat dam mau doi voi nhung nguoi Cong san khi Ngo Dinh Diem len nam chinh quyen, va khang dinh lam chinh tri thi phai chap nhan the thoi.

Khi noi den viec dan ap nhung nguoi Cong san, Ngo Dinh Can ngang cao dau, mat sang long lanh, mat do bung va noi nhu dem tung tieng. Nhin dong ho da thay gan 12h trua, Ngo Dinh Can bao: "Luat su dua cho toi cai danh thiep cua ong". Ong Quan ngac nhien khong hieu luc nay Ngo Dinh Can con muon co danh thiep cua minh de lam gi. Nhung chieu y, ong van lay danh thiep dua cho Ngo Dinh Can. Ong Can lay but viet vao phia sau danh thiep: "Xin het long da ta" va viet ten Ngo Dinh Can. Dua lai danh thiep cho luat su, Ngo Dinh Can diu giong noi: "Toi xin gui lai chut nay de cam on luat su da het long bien ho cho toi".

Linh muc lam le rua toi cho Ngo Dinh Can truoc gio ra phap truong.

Luat su Quan boi roi: "That su toi co giup duoc gi cho ong dau, ho van xu toi da". Ong Can khe lac dau, guong cuoi: "Van de khong phai o do. Viet may chu nay, toi muon to long tri an doi voi nguoi luat su khong tung quen biet, nhung da tan tinh va can dam noi len giua phien toa nhung gi toi muon noi".

Roi Ngo Dinh Can lai binh tinh tro chuyen, lay giay cuon thuoc la theo kieu sau ken, phi pheo hut, roi lai tem trau nhan nha nhai bom bem. Ong Quan dung day cao tu co giu net mat binh thuong. Ngo Dinh Can bat tay luat su Quan rat chat va rat lau, dong thoi luon ban tay trai xuong gam ban, nhin xuong do ra hieu.

Ong Quan thay ban tay trai cua Ngo Dinh Can xoe ra 5 ngon nhu the bao hieu rang chieu nay vao luc 5h ong se bi hanh quyet. Sau nay, moi khi nho lai vu hanh quyet Ngo Dinh Can, luat su Quan van to thai do kinh trong, kham phuc mot con nguoi biet cai chet dang den voi minh tung gio, tung phut ma van ngoi noi chuyen binh tinh hang tieng dong ho.

Cung phai noi them rang, sau ngay Ngo Dinh Can bi hanh quyet da co nhieu tin don rang Ngo Dinh Can khi chet di de lai rat nhieu cua cai cho nhieu nguoi thua huong. Ngay chuyen Ngo Dinh Can bao dai uy Nguyen Van Minh giao so vang, dola, kim loai quy cho tuong Do Cao Tri giu la "2 bao"... nhung thuc chat do cung chi la nhung loi don thoi vi chinh dai uy Minh cung khong biet co bao nhieu vang va tuong Tri khi nhan tui vang, valy tien cung khong kiem dem. Tuy nhien, theo dieu tra cua cac nha bao ve sau thi so bat dong san do Ngo Dinh Can giao cho nguoi khac dung ten khong phai la it.

Nam 1989, tuong nguy quyen Tran Van Don co viet cuon hoi ky "Viet Nam nhan chung", va khi noi ve cai chet cua Ngo Dinh Can, ong ta viet nhu sau: "Vai thang sau ngay chinh ly, tuong Nguyen Khanh co phai dai ta Lam Van Phat thong qua ba Tran Trung Dung va nho chuyen loi noi voi ong Can rang, hay chuyen so tien 6 trieu USD ma ong Can co trong mot ngan hang Thuy Si cho tuong Nguyen Khanh. Doi lai tuong Khanh se cho mot chiec phi co dua ong Can di Singapore.

Ba Tran Trung Dung yeu cau dung ghi am khi ba ay vao kham hoi ong Can. Sau khi nghe ba Dung trinh bay, Ngo Dinh Can khong chiu giao so tien do cho ong Khanh, roi hoi ba Dung co can lay thi ong giao cho. Luc do ba Dung so lien luy nen khong dam nhan. May ngay sau, nhan dip mot vi linh muc vao lam le cho ong Can, ong da ky giay uy quyen cho nha dong Cuu The so tien do. Giay uy quyen duoc de trong mot cuon kinh Thanh...". --PageBreak--

Nhu vay, xem ra su kien Ngo Dinh Can co may trieu dola la co the tin duoc. Nhung thuc su chuyen Ngo Dinh Can chuyen 6 trieu dola cho nha tho cung co the rat kho xay ra, boi le voi mot so tien lon nhu vay khong the cam to giay uy quyen co may chu roi ky ten cho nguoi khac di linh, dac biet doi voi cac ngan hang nuoc ngoai. Ngay linh muc Le Van Thi cung khang dinh la chang lam gi co so tien do.

Sang 9/5, cac nha bao sau khi du buoi hanh quyet Phan Quang Dong tai Hue thi voi vang ra may bay ve Sai Gon.

Buoi tu hinh Phan Quang Dong dien ra rat ghe ron. Vo Phan Quang Dong dang bung mang da chua sap den thang de, da ngat lim ngay tai phap truong khi chung kien canh chong bi troi vao coc...

Sau khi lam cac thu tuc ve giay to, Cac nha bao co mat o Bo Thong tin tu luc 14 gio. Va duoc dua tat ca len chiec xe 18 cho di vao Kham Chi Hoa. Toi cong kham, o tram gac thu nhat, nhan vien yeu cau kham xet hanh ly va thu giu lai tat ca may anh. Chup anh buoi hanh quyet chi co 3 nguoi cua Bo Thong tin va nhan vien cua an ninh quan doi. Sau do cac nha bao duoc dan ra mot san rong day co cay hoang dai va co chon san mot chiec cot go va truong ban nam gan mot ngoi chua nho. 5h chieu, cac thu tuc cho buoi hanh quyet Ngo Dinh Can duoc bat dau tai phong lam viec cua trung ta Pham Van Luyen, Quan doc Kham Chi Hoa.

Nhung nguoi co mat tai day la dai ta Trang Van Chinh, Giam doc canh sat do thanh Sai Gon - Cho Lon; thieu ta Nguyen Van Duc, Chuong ly Toa an quan su; ba ca Le la chi ruot Ngo Dinh Can; luat su Vo Van Quan va mot so nguoi khac nua. Doan nguoi den thang phong giam cua Ngo Dinh Can va lang le buoc vao. Nghe tieng giay, Ngo Dinh Can dang nam tren giuong he mat nhin roi khep lai, mieng lam ram cau nguyen cung voi mot vi linh muc dung canh giuong doc kinh. Bong den dien tu tren tran nha toa sang mot mau anh sang vang vot, the luong.

Thieu ta Duc den ben giuong,  doc ban bac don xin an xa cua Ngo Dinh Can. Khi Nguyen Van Duc doc xong, luat su Quan den ben ong Can nam lay hai ban tay.  Tay Ngo Dinh Can nong hoi, mat ung hong va ro rang dang sot rat cao. Luat su Quan co guong noi: "Thoi ong co van dung qua dau buon. Tren coi doi nay du som hay muon roi ai cung phai ra di”.

Ngo Dinh Can diem tinh: "Luat su dung co buon cho toi. Toi di theo may ong anh cua toi. Toi tro ve voi Chua. Toi khong so chet dau. Nhung toi lo cho luat su, luc cai cho toi, luat su co dung cham toi ho. Khong biet luat su o lai co bi ho lam kho de hay khong". Luat su Quan ua nuoc mat: "Khong sao dau, ong co van dung lo cho toi. Xin cau chuc ong co van duoc vao nuoc Chua".

Thu tuc tiep theo la vi linh muc lam le va cau nguyen cung ong Can. Khi duoc noi loi cuoi cung la tu toi co xin an hue gi khong thi Ngo Dinh Can xin rang duoc quyen mac quan trang, ao dai den vi ong muon duoc chet trong bo "quoc phuc" Viet Nam (ngay ay chinh quyen Ngo Dinh Diem quy dinh "quoc phuc" cua Viet Nam Cong hoa la quan trang, ao dai den, doi khan xep). Hon nua ong Can cung muon mac bo nay do la vi chiec ao duoc than mau may cho khi con o Hue. Roi ong cung noi voi moi nguoi la ong tha thu cho nhung nguoi da giet ong.

Yeu cau  cua Ngo Dinh Can duoc dap ung, nhung vien cai nguc giup ong thay quan ao. Roi thieu ta Nguyen Van Duc ra lenh cho 2 nhan vien xoc nach diu ong Can ra khoi phong giam va xuong cau thang. Vi Ngo Dinh Can khong the di duoc, nen nguoi ta phai dat ong len mot chiec bang ca va day di suot hanh lang nay qua hanh lang khac. Ra khoi khu "lo bat quai", Ngo Dinh Can duoc chuyen sang mot bang ca khac do 4 nguoi cai nguc khieng, chiec bang ca duoc khieng ra giua san co cam mot chiec coc thi ca doan nguoi dung lai...

Thieu ta Duc ra lenh cho dam cai tu xoc nach do Ngo Dinh Can day, diu ra cot. Khi Can duoc diu toi cot go thi mot nguoi linh trong doi hanh quyet noi nho voi Can la xin phep duoc troi hai tay ra dang sau, hai tay duoc dat len mot thanh ngang giong nhu cay thanh gia muc dich la de nguoi bi tu hinh khong tut duoc xuong. Mot nguoi linh cai nguc lay chiec khan den bit mat tu toi thi Ngo Dinh Can lac dau lien tuc va noi: "Toi khong chiu bit mat. Toi khong so chet". Nhung nguoi ta van buoc khan vao mot cach vung ve, vi vay khong chi bit mat ma bit gan het khuon mat ong Can.

Ngo Dinh Can sau khi bi ban.

Doi hanh quyet co 10 nguoi va doi mu linh quan canh co in 2 chu MP, chia lam 2 hang. Hang truoc 5 nguoi quy, hang sau 5 nguoi dung. Trong 10 nguoi thi co 1 nguoi duoc su dung khau sung ma trong do lap 1 vien dan ma tu (khong co dau dan ma chi bit giay).

Dung 18h20', phut hanh quyet da toi, Nguyen Van Duc gio tay ra lenh thi hanh. Vien si quan chi huy doi hanh quyet ho lon: “Ban!". Mot loat sung no, Ngo Dinh Can giu nguoi xuong ngay lap tuc. Mau tu tren nguc chay loang xuong chiec quan trang.

Ngay sau do vien chi huy doi hanh quyet chay den gi khau sung colt 12 ly vao tai Ngo Dinh Can va ban phat an hue.

Bac si phap y chay ra dung ong nghe gi vao nguc Ngo Dinh Can nghe ngong, vach mat ra xem, roi quay lai gat gat dau ra y la Ngo Dinh Can da chet. Trung ta Luyen, Quan doc Kham Chi Hoa ra lenh cho may vien cai nguc coi troi ha xac Ngo Dinh Can dat vao bang ca roi khieng vao Kham Chi Hoa de kham liem va cho than nhan nhan xac mang ve chon cat. Xac Ngo Dinh Can duoc dua ve an tang tai nghia trang chua Pho Quang, tuc nghia trang Bac Viet Tuong Te gan san bay Tan San Nhat.

So si gia dinh an tang Ngo Dinh Can tai day la vi Thuong toa Thich Chi Dung la nguoi than quen voi gia dinh ho Ngo. Sau nam 1975, khi quy hoach lai TP HCM nghia trang Bac Viet Tuong Te o chua Pho Quang duoc di doi ve Lai Thieu. Mo Ngo Dinh Can cung duoc dua ve do nam canh mo cua than mau va 2 nguoi anh la Ngo Dinh Diem va Ngo Dinh Nhu.

(Con nua)

Nguyen Nhu PhongN.N.P.