Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://thethao60s.com/index/2516466/09012010.aspx

Nghe thuat chui moc
Minh hoa: DAD
Viec chui thi mom to chi la chuyen "vo bien". Chui moc, noi moc moi la nghe thuat cao nhat cua chui, khien nguoi nghe phai phat dien va co khi uat qua ma chet.

Chui nguoi ta la cot de nguoi ta phai tuc gian va noi xung len. Kieu chui mang gay on ao, lay thit de nguoi vua thieu van hoa lai vua khong tao duoc “hieu qua” nhu mong muon cua nguoi chui.

Trong kho tang van hoc dan gian Viet Nam da tung co mot cuoc thi chui de tim hieu qua cao nhat. Do la chuyen cua Ba Giai va Tu Xuat. Giai thoai rang: “Ba Giai va Tu Xuat deu cho minh la tay cao thu trong chuyen chui xo xien thien ha, khong ai chiu kem ai. The nen de phan tai cao thap, Ba Giai va Tu Xuat thi chui thien ha xem ai la nguoi bi thien ha chui nhieu hon. Tu Xuat la tay danh da nen da tung chui nhau 7 ngay voi mot ba hang nuoc va gianh chien thang nen rat tu tin. Tu Xuat chui mot hoi nhung chi duoc chuc nguoi dap lai vi khong ai dai “day voi hui”. Nhung Ba Giai, voi su tham tram cua minh, di ra ben do nham luc do dong ma rua moc la do sap dam. Khong can biet tren bo la ai, ca tram cai mieng deu chui Ba Giai. Tu Xuat phuc Ba Giai tai chui hon minh".

Chu quan chui co duyen

Chui the co “thuong hieu” la chi Ngoc Hiep chu cai quan cung ten, chuyen ban hai san, o xa Binh Thang, huyen Binh Dai, tinh Ben Tre. Truoc khi mo mieng noi mot cau, chi thuong dem hai chu “D. me!”. Song giong chui cua chi that trong treo, hon nhien, luyen lay chu khong he co ac y. Nhieu khach quen con cho do la loi... mang yeu. Chuyen chi Hiep chui the o Ben Tre da tro thanh... giai thoai. Mot quan chuc huyen Binh Dai goi dien den quan chi dat truoc may mon ngon. Bat dien thoai, nhan ra giong “quan tren” chi nho nhe tho the: Da quan Ngoc Hiep day! Anh muon dan truoc mon gi?- Phai quan Ngoc Hiep hon?- Da phai!- Khong toi muon gap ba Hiep chui the kia, giong nay la hoac.- D.M no day cha noi! D.M cha muon an gi day tui man cho?- U phai roi! Dung ba Hiep chui the roi! (vi quan chuc nay vo dui ro to va cuoi ha ha).

Mot anh ban cung o Ben Tre, ghe chi chui hoai nen... ghien. Moi lan ghe quan chi an la anh kiem chuyen choc cho chi chui cang nhieu thi anh an cang ngon mieng. Vi nhu: Ba co bap trau nhung me hon? - D.M cha ngu con hon trau! Cua gach oc noc, vang luom khong chiu an lai doi trau.

Neu co dip ve huyen Binh Dai, ban thu hoi ba Hiep chui the voi canh xe om, nhan vien cay xang, nguoi ban ve so... ai cung co the chi duong ban den ngay quan Ngoc Hiep de duoc... nghe chui.

Tan Toi

Viec chui thi mom to chi la chuyen "vo bien". Noi moc moi la nghe thuat cao nhat cua chui, khien nguoi nghe phai phat dien va co khi … qua doi. Trong Tam Quoc dien nghia cua La Quan Trung, Khong Minh la bac thay chui moc nen day quan si moc Chu Du la: “ Chu Du meo gioi yen thien ha, da mat phu nhan lai thiet quan”, Du nghe xong khi uat day ruot, tho huyet sau do benh nang ma chet. Khi Khong Minh sang khau chien voi quan nho cua Giang Dong, cac ben cung noi moc nhau de tao the tren ban ngoai giao. Muu si Giang Dong noi: “Luu su quan tu khi co tien sinh danh dau thua day”, Khong Minh moc lai: “Cai chi cua dai bang thi bon se biet the nao duoc”. Nhung Khong Minh cung chua phai la nguoi noi moc dau tien ghi trong chuyen Tau. Thoi Xuan Thu, An Anh, thua tuong nuoc Te khi sang So bi tuong So bat chui lo cho vao thanh thi chui moc luon: “Di su nuoc nguoi thi vao cua nguoi, di su nuoc cho thi vao cua cho”. Nguoi So cam tuc nhung khong lam gi duoc.

Chang cu quan van ma quan vo cung noi moc nhau truoc tran de khien doi phuong tuc dien len. Trong tran Truong Phi dai chien Ma Sieu (Tam Quoc dien nghia), Phi mua mau tu gioi thieu theo dung bai: “Ta la Truong Duc Duc nguoi nuoc Yen”. Ma Sieu noi moc luon: “Nha tao doi doi lam khanh tuong, dau biet den loai that phu que kech nhu nguoi”. Truong Phi von xuat than tu nha ban thit lon, bi noi moc dong doi gia dinh thap hen nen noi dien ngay.

Do la trong tieu thuyet, con doi song hang ngay, chuyen noi moc nhan nhan. No khong tho nhu chui to tieng nhung lai lam nguoi nghe phai dau vi moi cau, moi tu nhu cua vao noi dau cua nguoi khac. Hai nha hang xom cai nhau, mot ba chui sang luon nha ben kia: “Tao khong chui may ma cho con tao sang chui may”. Ba kia von mac cam muon chong nen bi doi thu chui nhu vay thi cung hong nuot nuoc mat vao long. Khong the do noi voi kieu chui moc tham nhu the. Nhieu khi de tao su uy hiep cho doi thu, cao thu chui moc khong ngai loi noi dau tu doi nao doi nao cua doi thu ra beu rieu. Vi nhung dieu bi bieu rieu la su that nen doi thu chi con nuoc chao thua.

Tren mang internet hien gio, du la the gioi ao nhung cung co vo so cao thu chui moc tai nhieu dien dan. Gap mot van de tranh luan, thay nguoi kia sai mot chut ve kien thuc thi se bi moc ngay: “Trinh do nhu chu khong dang de ban chuyen voi anh” hoac “Chu nen ve nha doc sach 10 nam roi quay lai tranh luan voi anh tiep”. Khong co mot tu vang tuc trong cau chui nhung nguoi nghe khi uat day ruot chi muon cam ban phim ma dap vao man hinh. Neu tra dua chui lai tren dien dan thi se bi admin khoa nick ngay. Tro choi ket thuc, cao thu chui moc se ngoi mot goc cuoi rang: “Trinh do tranh luan nhu the thi non lam”.

Chui nhu hat thi sao ma cam!

Hoi thang 12 nam ngoai, Telegraph cho biet mot nhom nghi si Nga da de trinh mot du luat, quy dinh nguoi nao chui the noi cong cong se bi phat tu 15 den 45 USD. Quy dinh tren von san co o Belgorod cua Nga. Duoc biet canh sat o noi nay se phat ngay lap tuc nhung nguoi chui the tai khu vuc cong cong tu 15 den 45 USD. Dac biet nhung ai vang tuc truoc mat tre em thi se bi ap dung muc phat cao nhat. Lieu du luat tren co duoc thong qua de tro thanh luat cua toan nuoc Nga hay khong thi con phai cho. Rieng o ta, cho toi nay van chua co du luat nao tuong tu nhu the. Phai chang, vi trong tieng chui cua nguoi Viet con chat chua bao yeu thuong va su au yem than tinh. Cac chi, cac me o Hue moi khi nem cau “ma cha mi” hay “mi la do con tinh”… vao mat bon tre, thi hau het do khong phai la y chui ma phai goi la “mang yeu”. Tham chi khi nghe nguoi lon chui minh nhu the, dam tre con cung tit mat ma cuoi, nung niu chu dau co gian doi chi. The nen neu dem hinh phat nhu o vung Belgorod nuoc Nga de cap o tren ap dung cho nguoi dan Hue thi coi nhu thua.

Chua het, nguoi dan co do con truyen mieng nhau cau chui “Do mi la do mi pha, bo mi ve la bo mi la” nghe cu y nhu hat nhac... Trong truong hop nay, chui ma nghe het suc de thuong, nguoi bi chui thay khoai thi luat nao cam cho duoc.

Co dieu la la nhieu cau chui cua nguoi Hue thuong hay bat dau bang chu “do”. Cam giac nhu nguoi ta dung chu “do” de lam giam nhe cai tu chinh the hien y chui. “Mi la do heo”, nghia la “do heo” chu khong hoan toan la “heo”. Hoac khi muon chui ma chua nghi ra tu de chui cho suong mieng, nguoi ta chon cach lap lung: ‘cai do, cai do…’. Con cai do gi gi thi tu hieu, noi chung la "tao dang muon chui mi". 

Day cung la mot dac diem chung cua nhieu noi thuoc mien Trung chu khong rieng gi Hue.

Tran Ka

Ngon ngu chui boi trong tieu thuyet kim dung

Tieu thuyet vo hiep Kim Dung xay dung the gioi cua bon hao si giang ho. Cac nhan vat nay song tren duong dao mui kiem, it duoc hoc hanh, lai y minh co chut vo cong cho nen ho an noi rat lo mang. Ho chui boi ke thu, chui boi nguoi khac rat tu nhien. Ngon ngu chui boi doi voi ho da tro thanh quan tinh den noi ta co the noi khong nghe tieng chui boi thi ho khong con la hao si giang ho.

Thong thuong, bon hao si giang ho chui nguoi khac bang nhung cum tu quan rua den, phuong cho de, bon mat doi tai chuot, bon troi song giat cho, quan cho lon giong, bon meo que…Dan ong thi tu xung la “lao gia, lao tu”. Phu nu thi tu xung la “lao nuong” mac du ho chi moi vai ba chuc tuoi. Nang Khang Man trong Thien Long bat bo chui huong hon chong minh la Ma Dai Nguyen: “Ma Dai Nguyen, nguoi dung lam ma nhat quy. Lao nuong khong so nguoi dau”.

Gian len, bon hao si giang ho chui tuoi hat sen, khong tha mot ai het. Cac nha su bi ho chui la bon troc dau, thay chua thoi tha, thay chua chet dam. Cac dao si tu theo Dao giao cua cac phai Vo Dang hay Toan Chan bi chui la bon lo mui trau. Minh giao (Manicheisme - Ma Ni giao, mot ton giao dung dan bat nguon tu Bai Hoa giao) bi ho tuoc bo chu Ni, chi con Ma giao (dao tho ma). Diet Tuyet su thai, chuong mon phai Nga Mi (Y thien do long ky) mo mieng ra la chui la dam tac Ma giao.

Tuy nhien, ke chui boi sang tao nhat, ngon ngu moi la nhat la Vi Tieu Bao, cong tuoc cua trieu Thanh. Han xuat than tu ky vien thanh Duong Chau, lai duoc vao tu nghiep trong hoang cung Thanh trieu. Ma hoang cung va ky vien la hai noi tra nguy nhat tren doi nen Vi Tieu Bao duoc coi la bac thay cua nghe chui boi.

Hon tat ca moi nguoi, han dam chui thai hau la mu diem gia; chui cong chua Kien Ninh la con duoi non; chui thuong thien thai giam Hai lao cong la Hai lao con rua. Han luon luon dem tat ca nhung nguoi phu nu khac, tu cong chua, quan chua den thu dan so sanh voi cac ky nu trong Le Xuan Vien thanh Duong Chau. Sang Van Nam, han chui Binh Tay vuong Ngo Tam Que la dai han gian; chui Ngo Ung Hung - con Ngo Tam Que la tieu han gian. Han chui hay den noi hai vi su phu cua han la Khang Hy, hoang de Thanh trieu va Tran Can Nam, tong da chua cua Thien Dia hoi chong Thanh trieu deu hoc theo han ma chui. Ho chui thai hau gia la mu diem gia. Va do thu mu diem gia ma Khang Hy dem con duoi non Kien Ninh cong chua (tren danh nghia la em Khang Hy) ga cho tieu han gian Ngo Ung Hung.

Ngay tren ban dam phan, dang lam dai su dac menh toan quyen cua Thanh trieu, han cung chui Phi Dieu Da La Qua La Van (Feodore Golovin), dai su dac menh toan quyen cua Nga La Tu (La Sat). Gap Kim Dung viet: “Con me quan cho de! Ta nguyen rua to ton muoi tam doi bon quy La Sat cac nguoi”. Thot xong cau do, han chui Phi Dieu Da La ao at. Kim Dung viet: “Roi tiep den nhung loi tho tuc tuon ra nhu nuoc chay, thao thao bat tuyet. Han chui cao to mau, tang to mau, roi den to mau, mau than, ty muoi, ba ngoai, a di, co mau nha Phi Dieu Da La. Han chui tuoi hot sen, chui vung xich cho. Bao nhieu dan ba nguoi ho Phi cua nuoc La Sat han chui tuot, khong chua mot ai”.

Han chui bang tho ngu dat Duong Chau (tinh Triet Giang); bon thuoc ha cua han la nguoi Trung Quoc nghe ma van khong hieu cong tuoc chui cai gi. Ay boi vi ho noi tieng Quan thoai. Chui nhu the thi bao lam sao dai su Sa hoang Nga co the nghe ra duoc. That ra, Phi Dieu Da La khong phai ho Phi ma la ho Qua La Van. Tuy nhien, han cu de ho Phi ma chui vi han dot nat, dau biet duoc nguoi Nga cai ten dat o truoc cai ho.

Lich su chien tranh Trung Quoc cho biet nguoi Trung Quoc thuong dung nhung ten to con, tot tuong, mieng rong, giong to lam ma thu. Ma thu co nhiem vu o truong, den truoc thanh ben dich ma chui de khieu khich tuong dich mo cua thanh ra danh. Vi Tieu Bao bat duoc mot so hang binh Nga, cung buoc ho lam ma thu chui tuong Do Nhi Bo Thanh (Tolbusin) mo cua thanh Nha Tat Khac (Nertohinsky) ra danh nhau. Tuy nhien, han that vong vi ngon ngu  chui cua bon linh Nga qua tam thuong, quanh di quan lai chi la nguoi la con heo, nguoi la do cho. Han phai cong nhan chi co nguoi Trung Quoc chui moi co ca co ke, co van co dieu va ngon ngu cuc ky phong phu.

Trong 12 bo tieu thuyet va 3 doan thien cua Kim Dung tran day tieng chui boi. Tuy nhien, nhung tieng chui boi nay dat vao dung nhung van canh, nhung tinh huong, phu hop voi cach cua tung nhan vat nen khi doc, nguoi doc cam thay vui. Kim Dung khong lam do van chuong cua minh va cung khong muon vang tuc vao cuoc doi. Nghiem Gia Viem, giao su truong Dai hoc Bac Kinh nhan dinh: “Kim Dung da dua tieu thuyet vo hiep len ngang hang voi van hoc cung dinh”.

Vu Duc Sao Bien

Y kien...

Phai tham thau van hoa moi cam duoc van hoa chui (Nhan doc Van hoa chui mang TNTT> 7.1.2010)

Theo toi, chui cung la mot net van hoa trong van hoa nhan loai, nhung chi khi ta tham thau mot cach ky luong nen van hoa ay, ngon ngu ay, thi ta moi cam nhan het cai "van hoa chui" no "sieu nhien" toi muc do nao. Cu thu doc Tu cach mo cua cu Nam Cao ma xem, xem cai cau chui "me kiep" no vua lang ma, no vua chui the, ma no cung lai noi len xuc cam cua nguoi chui va cua ca nguoi nghe chui nhu the nao: "- Me kiep! Khong trach duoc nguoi ta bao: Tham nhu mo...".  Doc Chi Pheo ta suong boi cai chui cua han, mot cai chui lam cho ta nhap hon vao trong "van hoa chui" hay trong "van hoc chui". Nam Cao da cho Chi Pheo thay tac gia chui tha suc, chui het co ma ai nghe cung thich, cung tuong "thang Chi Pheo no chua minh ra". "Bat dau la han chui troi, roi han chui doi... roi han chui luon ca cai lang Vu Dai, nhung cung chang ai "bat nhoi"…".

Co nhieu cach chui: Chui thang, chui mat sat, chui boi, chui xeo, chui moc, chui tuc, chui leo, chui treo, chui vi, chui rua... Moi kieu chui deu mang mot xuc cam khac nhau va deu mang lai mot su can bang tam sinh ly nhat dinh. Khong the khong noi den "van hoa chui" va cung khong the phu dinh "van hoa chui". Chung ta hay cho xem chuyen muc hap dan nay dua chung ta den "biet chui", "biet nghe chui" va "cam nhan chui" nhu the nao.

Nguyen Quang (Ha Giang, 0915395249) 

Khong nen chui the (Nhan doc Nhin lai chui the TNTT> 8.1.2010)

- Toi khong tan thanh viec chui the, du sao thi noi nhung loi ngot ngao voi nhau van de nghe hon. Cho du doi phuong co sai trai, nhung neu minh biet cach noi cho ho cam thay de chiu, cam thay bi thuyet phuc thi minh van thanh cong. Con hon la minh cu ao ao buoc toi ho bang nhung loi kho nghe, thi nguoi ta co sai cung khong chiu thua nhan la minh sai. Hon nua nhung loi noi trong con gian du cua minh chua chac da dung. Toi nghi viec gi cung vay, can binh tinh va noi chuyen co van hoa thi van de moi duoc giai quyet, chu chui the thi nen han che toi da.

Quoc Vu, Hoc Mon, TP.HCM (boysaigon…@yahoo.com)

Anh Tu