Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://60s.com.vn/index/2767454/16072010.aspx

Can lam gi khi tre em sot
Sot la tinh trang tang nhiet do co the. Nhiet do co the binh thuong la 37oC. Goi la sot khi nhiet do do o hau mon cao hon 38oC. Nhiet do do o cac vi tri khac tren co the thuong thap hon nhiet do o hau mon. Vi vay, neu nhiet do o nach do duoc tu 37,5oC tro len la co sot. Sot co cac muc do: tu 37,5 – 37,9oC goi la sot nhe, tu 38-38,5cC la sot vua, tren 38,5oC la sot cao (phan do nay co the thay doi nhung khong dang ke).

Sot co nguy hiem khong?

Sot la phan ung tu ve cua co the, chong lai cac tac nhan gay nhiem vi lam cho virus hay vi trung khong co dieu kien sinh san va chet, nghia la gop phan tieu diet nguon benh khien nhanh het benh. Do do, sot la mot dau hieu chung to co the con kha nang chong lai tac nhan gay benh. Tre suy dinh duong hay suy giam mien dich nang co the khong sot du co benh. Tuy nhien, neu sot cao qua thi lai co tac dong nguoc, co hai cho co the, dac biet o tre nho co kha nang dieu nhiet kem. Nhiet do tang cao co the lam tre co giat, nang hon la lam cho cac co quan trong co the bi roi loan hoat dong va co the dan den tu vong. Tuy nhien, khong phai tat ca tre em deu bi co giat khi sot cao ma chi xay ra o nhung tre co nao nhay cam voi su thay doi nhiet do co the. Cac truong hop nay thuong co tinh gia dinh, nghia la neu co nguoi than da bi sot cao co giat thi tre cung de bi nhu the.



Theo doi nhiet do cho tre.


Sot khong phai la benh, ma chi la mot trieu chung cua nhieu loai benh khac nhau. Co 2 nguyen nhan chinh gay ra sot:

- Cac benh nhiem: sot ret, thuong han, sot xuat huyet, tay chan mieng… Phan lon cac truong hop sot o tre em la do benh nhiem.

- Cac benh khong phai benh nhiem: benh tu mien, say nang, thieu nuoc, tac dung phu cua thuoc, ung thu, roi loan trung tam dieu nhiet cua co the…

Mot so cau hoi thuong gap tu than nhan

- Co phai cho uong thuoc ha sot dung cach thi nhiet do phai tro lai binh thuong?

Tuy theo dap ung cua moi nguoi ma nhiet do co the giam 1 - 2oC sau khi uong thuoc ha sot. Cho nen neu nhiet do co giam sau uong thuoc nhung van cao hon binh thuong nghia la van con sot. Ngoai ra, moi loai thuoc co tac dung chi trong mot khoang thoi gian nhat dinh va thuoc ha sot cung the. Khi thoi gian tac dung cua thuoc da het ma benh van con tien trien thi benh nhan se sot lai. Do do, dieu tri sot la phai dieu tri nguyen nhan gay sot. 

- Co nen dung ruou hoac nuoc da de lau cho ha sot?

Khong nen vi: ruou co the gay ngo doc qua da, nuoc da co nhiet do rat thap se gay ra 2 hien tuong: - Co mach lam giam su thoat nhiet. - Tre bi run lam tang sinh nhiet. Hai hien tuong nay lam cho sot kho ha.

Lam gi khi tre bi sot?

Ha sot

- Lau tre voi nuoc am co nhiet do thap hon nhiet do cua tre 2oC, moi 30 phut kiem tra lai nhiet do cho den khi nhiet do cua tre = 38oC thi ngung lau, cho tre mac quan ao thoang mat, khong u am tre.

- Dung thuoc ha sot. Thuoc ha sot an toan la paracetamol voi nguyen tac su dung nhu sau: khong cho hon 6 lan/mot ngay, khong cho hon 60mg/kg can nang mot ngay, khong cho hon 15mg/kg can nang/moi lan, khoang cach giua 2 lan cho thuoc it nhat la 4 gio.

Neu su dung thuoc bang ca duong uong va dat hau mon, neu su dung nhieu thuoc co ten khac nhau nhung deu la paracetamol thi tong cong 2 duong dung voi cac thuoc neu tren cung phai tuan thu nguyen tac tren. Neu khong, tre co the bi ngo doc dan den suy gan, suy than.

Theo doi tinh trang sot khi nhiet do cua tre ha den 38oC thi tiep tuc theo doi nhiet do moi 3 gio va cap nhiet lai ngay bat ky luc nao thay tre sot.

Chon che do dinh duong thich hop: khi nhiet do co the tang 1oC thi chuyen hoa co ban tang > 10%, do vay nhu cau nang luong va nuoc tang. Vi the:

- Khong an kieng (tru nhung thuc an tre tung bi di ung). An kieng se lam tre mat suc, giam kha nang chong lai benh khien benh keo dai hon, de mac them cac benh khac va suy dinh duong.

- Doi voi tre con bu: cho tre bu nhieu hon.

- Doi voi tre da biet an: cho tre an day du ngu coc, thit ca, rau cai, trai cay, dau. Thuc an can mem, da dang, de tieu hoa, chia thanh cac bua an nho (tang so bua an trong ngay).

- Uong nhieu nuoc vi tre bi sot thuong mat nhieu nuoc qua duong mo hoi, ho hap... Uong it nuoc, sot se kho ha.

Theo doi cac dau hieu di kem sot la viec quan trong nhat khi cham soc tre sot, vi gop phan rat lon trong viec xac dinh nguyen nhan gay sot va muc do nguy hiem cho tre. Nhung dau hieu can luu y la:

- Nhung not do tren da ma dan gian thuong goi la ban. Dac biet neu nhung not nay khong bien mat khi cang da thi khong phai la ban ma la cham xuat huyet, thuong xuat hien trong cac benh nang hon cac truong hop phat ban thong thuong.

- Bong nuoc, dac biet la bong nuoc o long ban tay, long ban chan, mong, mieng.

- Chay mau: rang, mui, oi mau, tieu ra mau.

- Vang da, vang mat.

- Oi nhieu hon luong thuc an uong vao.

- Tieu long nhieu hon luong nuoc uong vao.

- Tieu dam mau.

- Tho nhanh: dem nhip tho cua tre trong 1 phut. Goi la tho nhanh khi: nhip tho > 60 lan/phut o tre < 2 thang, nhip tho ≥ 50 lan/phut o tre 2 – 11 thang.

- Nhip tho ≥ 40 lan/phut len o tre 2 thang - 5 tuoi. Vi nhip tho co the tang khi tre gang suc (bu, quay khoc...) nen can phai dem nhip tho khi tre nam im, tot nhat khi tre ngu.

- Tho co lom nguc.

- Tieu it hon binh thuong.

- Co giat.

- Kho xoay tro hoac co tu the bat thuong.

Sot co nguy hiem hay khong la tuy thuoc 4 yeu to:
- Muc do sot.
- Phan ung cua co the benh nhan doi voi sot.
- Nguyen nhan gay ra sot.
- Cach xu tri cua nguoi cham soc tre la su can thiep tich cuc nhat trong viec giup tre doi pho voi con sot dang xay ra. Nguoi cham soc tre can phai biet “lam gi khi tre sot”.

Neu tre co mot trong nhung dau hieu tren nen dua tre den bac si ngay.

- Khai thac cac yeu to lay nhiem: cac chi tiet nhu trong vong 1 thang truoc khi benh tre co tiep xuc voi nguoi benh hoac suc vat benh, co di qua hoac song o nhung vung co dich benh khong?

Da so cac truong hop sot la do benh nhiem. Vi the, de han che sot, nen cho tre tiem hoac uong ngua cac benh nhiem nhu: bach hau, uon van, ho ga, lao, viem gan sieu vi A-B, sot bai liet, soi, quai bi, rubella, thuy dau, Hib, nao mo cau, cum, viem phoi, tieu chay…

TS.BS. NGUYEN THI NGOC NGA (Theo KH&DS)