Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://thethao60s.com/index/3128166/11082011.aspx

Vua vong co Ut Tra On: Noi buon dem theo niem vui gui lai...
Nghe si Ut Tra On cung nghe si Bach Tuyet trong vo "Dep duyen chua thap".

Do la nguoi dan ong co cai ten khai sinh that tha nhu dem: Nguyen Thanh Ut. Voi nang khieu bam sinh cung su dam me kho luyen suot may chuc nam rong, Nguyen Thanh Ut da tro thanh mot nghe si cai luong duoc men mo suot tu Nam toi Bac, duoc suy ton la "Vua vong co" voi nghe danh Ut Tra On (1919-2001).

Ngay 13 thang 8 toi day cung la chan 10 nam ngay mat cua NSND Ut Tra On. Nhan dip nay, nguoi viet xin duoc cung ban doc on lai nhung cau chuyen dang nho xung quanh cuoc doi thu vi cua nguoi nghe si dang kinh...

Tu mon qua tang cua mot nha su

Ten thuong goi o nha cua ong la Muoi Ut, vi ong la nguoi con thu muoi, cung la con ut. Muoi Ut dam me ca hat tu nho, thuong tu tap ban be de hat cho ho nghe nhung luc viec dong ranh roi. La nguoi co chat giong troi phu, lai sinh ra tren mot vung dat noi tieng voi nghe thuat cai luong nen tieng ca tu bien tu dien cua Muoi Ut chang may choc duoc nhieu nguoi chu y. Da vay, trong thoi gian ong tham gia giu chan xuong danh cho cac huong chuc, hoi te tai mot so le cung o dinh, ong da duoc cac nghe nhan trong Ban Nhac le cua lang day cho 20 bai co nhac. Vay la, nhieu toi, giua san nha, voi cay don co va mot ly ruou de, ong mai miet ca cho ba con chom xom nghe, toi do co luc quen ca thoi gian…

Men mo truoc nang khieu dac biet cua chang nong dan tre, mot ngay no, co nha su da tim toi tang Muoi Ut bai "Ton Tan gia dien", mot bai vong co gom 20 cau. Voi "von lieng" 20 bai co nhac tich cop tu truoc, cong voi mon qua tinh than ma nha su tang, Muoi Ut quyet dinh tu gia que huong len Sai Gon lap nghiep. Voi cai nop la, vai bo quan ao cung mot it bai hat trong dau, ngay khi moi cap ben song Vam Co, Muoi Ut trong thay mot chiec ghe bau cang dong chu: "Ganh hat Tien Hoa, can tuyen kep tre". Muoi Ut tu tin xin duoc "thu giong". Vua nghe Muoi Ut the hien cau vong co dau tien, ong bau ganh hat da gat dau ung thuan nhan ngay chang trai tre vao ganh hat cua minh. Day la mot buoc ngoat quan trong doi voi Muoi Ut, la mot diem tua de ong but len thanh mot danh ca co anh huong sau rong doi voi san khau cai luong mien Nam. Bay gio la nam 1942.

Nghe danh va tien cong dien xuat

Tung co bai viet ke rang, nghe danh Ut Tra On la do Muoi Ut tu chon de tuong nho an nghia sinh thanh cua cha me va manh dat que huong. Tuy nhien, co nhieu y kien cho rang, cai nghe danh nay thuc ra la do thien ha "chon gium" cho ong, la cach ho vinh danh ong, muon phan biet ong voi mot so nghe si cai luong khac.

Mo NSND Ut Tra On o Chua Nghe si (Quan Go Vap, Tp HCM).

Soan gia Vien Chau, nguoi co toi ca nghin bai vong co duoc nghe si Ut Tra On truyen ba qua giong ca tuyet hao cua minh nho lai la vao nam 1947, ong da nghe danh co mot kep hat ten Ut, xuat than tu Tra On nen hang bang dia ASIA da dat nghe danh Ut Tra On. Mot ky gia cua Dai RFA, sau khi day cong tim hieu cung khang dinh "Nghe danh Ut Tra On la do Dai Phap A dat cho ong Nguyen Thanh Ut, tuc Muoi Ut, sau khi ong roi que nha Miet Vuon - theo chu nghia cua nha van Son Nam - o huyen Tra On, tinh Can Tho (nay thuoc tinh Vinh Long - HHQ) luc bay gio de len Sai Gon thi tho tai nang…".

Doi voi Ut Tra On, Sai Gon qua la "mien dat qua ngot", la "dat lam an". Ngay khi moi chan uot chan rao toi day, tai nghe cua ong da nhanh chong duoc don nhan. Trong mot cuoc thi ca co nhac do hang ruou Binh Tay to chuc, Ut Tra On doat giai nhat. Dai Phap A lien tiep moi ong ca vong co tren dai. Cac bai "Thuc suot dem thau", "Sau ban chung tinh" va dac biet la "Ton Tan gia dien" qua giong ca am ap, truyen cam, dam phong cach mien Tay Nam bo cua Ut Tra On da khien thinh gia say nhu dieu do. Nhieu doan hat nghe danh Ut Tra On cung tim moi cach de moi bang duoc giong ca dang hut khach nay cong tac voi ganh hat cua ho.     

Co thoi ky, nghe si Ut Tra On cong tac voi Doan hat Thanh Minh cua bau Nghia, chong ba bau Tho (me de cua NSND Thanh Nga sau nay) voi so tien thuong tinh theo nam la 750 nghin dong mot nam. Truong hop ngay le, neu dien hai suat mot ngay thi nghe si Ut Tra On duoc nhan thu lao 3.000 dong, tuong duong voi mot cay vang tinh theo thoi gia bay gio. Mot muc thu nhap phai noi la rat cao (co nhung dem dien, neu khong co su xuat hien cua Ut Tra On la khan gia ram ram doi lai tien ve). Nhieu nguoi cung thoi voi nghe si Ut Tra On ghi nhan, chinh nho Ut Tra On ma tien thuong danh cho cac nghe si cai luong da duoc cai thien rat nhieu.

Boi yeu nen muon truyen nghe…

Ke cung hoi thua neu noi mot nguoi nhu NSND Ut Tra On… yeu nghe. Tuy nhien, trong cach yeu nghe thuat cai luong cua ong, ta luon thay mot su gan bo den thanh mau thit. Ca si Bich Phuong, nguoi con ut va cung la nguoi duy nhat trong gia dinh di theo nghiep ba minh tung ke: Hoi chi len 10, moi chieu chu nhat ba chi lai dat chi di xem hat. Biet chi la con gai cua nghe si Ut Tra On, moi nguoi ai cung hoi: Lon len co theo nghe cua ba khong? Chi hon nhien tra loi "Khong" khien ba chi rat that vong. The roi sau nay, van theo loi ke cua Bich Phuong, mot hom bat than trong thay con gai ruou cua minh xuat hien tren truyen hinh voi nhom nhac dan toc, ba chi da keu len voi vo: "Con Phuong hat dan ca hay thiet ba oi! Thoi thi no di theo tan nhac cung quy roi! Mien dinh dap den nghe thuat da la hau due cua Ut Tra On".

Tac gia Thanh Hiep, trong bai viet "Vinh biet NSND Ut Tra On" (Bao Nguoi Lao dong so ra ngay 14/8/2001) da ke lai cam tuong cua minh sau mot lan den tham nghe si Ut Tra On tai nha rieng cua ong: "Mai toc bac pho voi nu cuoi don hau, ong tam su: Bay gio toi khong con nho gi, moi khi xem con chau hat tren truyen hinh thi thay them duoc ra san khau. Xa hoi ngay cang tien trien, bai vong co cung theo do ma sang tao. Nhung sao bay gio cac em nho ca khong bang niem say me. Vi the bai vong co bi cai bien nhieu qua". Va Ut Tra On ao uoc: "Phai chi con khoe toi lai theo anh Vien Chau, co Ut Bach Lan di cham thi…".

Nguoi nghe si tron nghia, ven tinh

Den nay, nhieu nguoi van nghi, nghe dan hat thuong dem toi cho nguoi nghe si nhung truc trac trong doi song gia dinh. Cach nghi ay xuat phat tu thuc te "vo no con kia" cua khong it nghe si thanh danh, nhat la trong linh vuc "mui man" nhu san khau cai luong. Tuy nhien, voi Ut Tra On, neu nhin vao cac dien bien trong doi rieng cua ong, ta se thay su the khong phai vay. Tuy duoc nhieu bac nu luu rat "ket", song truoc sau ong la nguoi chong chung thuy, chi chap nhan cuoc song mot vo mot chong. Co thoi gian, do tat tat tien cua gom gop duoc deu nem ca vao ganh hat, viec lam an thua lo, tat ca moi nguon song cua gia dinh deu do don len vai nguoi vo, nghe si Ut Tra On rat xot xa an han. Nhieu dem ong tran troc khong ngu duoc. Khi thay vo bat len tieng khoc, ong da lua loi an ui: "Cong chung con thuong toi thi so chi ngheo doi".

Theo ca si Bich Phuong ke thi mot lan, vi ngai phien vo con nen mac du da mac benh, di lai kho khan, song nghe si Ut Tra On van tu mot minh lan ra nha ve sinh, va roi, ong bi te, phai nhap vien. Ong ra di trong khi con nhieu dieu chua noi duoc voi vo con. Thoi gian ong nam vien, vo ong vua cham chong vua khoc…

Theo nhan xet cua soan gia Vien Chau thi NSND Ut Tra On la mot nghe si moc mac, tuy duoc khan gia ham mo nhung song rat khiem ton. Mot so dong nghiep khac lai cho rang, ong la nguoi khong "ken" vai dien. Ong san sang tham gia nhung vai rat khac nhau, mien la no co ca tinh, co so phan.

Nam 1955, tai Sai Gon, trong mot cuoc trung cau y kien khan gia cua bao gioi, nghe si Ut Tra On da duoc tang danh hieu "De nhat nam danh ca". Nam 1997, ong duoc Nha nuoc CHXHCN Viet Nam phong tang danh hieu NSND. Truoc khi ong mat, dong chi Nguyen Minh Triet (bay gio la Bi thu Thanh uy Tp HCM)  da toi tan benh vien tham nguoi nghe si lao thanh. Thi hai NSND Ut Tra On duoc an tang tai Chua Nghe si, quan Go Vap…

Ho Huu Quang