Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://60s.com.vn/index/368590/22092007.aspx

Truyen thuyet ma lien an: Vi thuoc tung chua khoi benh cho Bac Ho

Trong Dong y, co mot vi thuoc rat dac biet, voi biet danh la ma lien an (ngua lien ca yen). Vi thuoc nay luu truyen trong dan gian cung voi nhung truyen thuyet thu vi.

Ma lien an la vi thuoc thong dung o cac tinh bien gioi phia Bac nuoc ta va cac tinh mien Nam Trung Quoc. “Ma lien an” la cach doc theo am Han – Viet. Dong bao dan toc o cac tinh mien nui, thuong phat am chech di mot chut, nhu o  Tuyen Quang, goi la “ma lin on”, o Bac Kan la “ma lien an”...

Nam 1946, sau Ngay toan quoc khang chien khong lau, GS. Do Tat Loi, khi do con la duoc si tre, da duoc giao trach nhiem thanh lap Vien khao cuu va che tao duoc pham, voi nhiem vu nghien cuu san xuat thuoc tu cay co san co trong nuoc, phuc vu quan doi. Mot lan, khi dong quan o tinh Tuyen Quang, ong da tinh co gap dong chi Le Quang Ba, mot chien si trong doi Tuyen truyen giai phong quan thoi do va cung la nguoi da tham gia don Bac Ho tu hai ngoai ve. Biet duoc si Loi dang lo viec che thuoc men phuc vu bo doi, dong chi Le Quang Ba cho biet: Bac Ho thuong dan can bo khi di duong he thay cay ma lin on, thi dao ca cu ve, phoi kho, mang theo trong ba lo, vi do la mot vi thuoc chua sot rat hay.

Khi do duoc si Do Tat Loi van chua biet chuyen Bac Ho da duoc mot cu lang nguoi Tay o Tuyen Quang dung chinh vi thuoc nay chua cho khoi benh. Mai sau nay, khi doc hoi ky cua Dai tuong Vo Nguyen Giap, ong moi biet duoc moi lien he giua cay ma lin on va su viec Bac bi om nang hoi thang 7/1945: Khi do Bac dang o trong Lan Na Lua, mot chiec lan nho dung tren suon nui, giua rung nua thuoc xa Kim Long, huyen Son Duong (khi do la Chau Son Duong) tinh Tuyen Quang. “Co hom toi den, Bac dang len con sot, cu noi me man. Bay gio chung toi rat thieu thuoc, chi co vai vien thuoc cam va ky ninh. Bac uong ma khong thay do. Thuong khi, neu khong phai luc nghi, khong bao gio Bac nam, the ma bay gio Bac phai chiu nam, lai me sang luon. Bay gio cac dong chi thuong gan Bac, chi con lai o Tan Trao co toi... Hom ay Bac met lam. Toi noi Bac cho toi o lai dem ay va phai khan khoan them “Hom nay toi cung thong tha”, Bac moi mo mat va hoi gat dau. Dem ay, tren cai lan cao ven suon nui, giua rung, luc nao Bac tinh Bac chi noi tinh hinh... Moi luc Bac nho dieu gi, Bac lai dan. Luc bay gio toi khong dam nghi rang day la nhung loi troi trang cua Bac, nhung sau nay tuong lai, thay la Bac luc ay yeu qua, co y muon dan lai cong viec... Suot dem ay Bac luc tinh luc me. Hom sau toi viet thu hoa toc ve Trung uong, toi lai tim hoi ba con dia phuong xem co thuoc men gi khong; ba con noi gan day co mot ong lang chua benh sot nong gioi. Toi cho nguoi cuoi ngua di don ong thay ve. Ong cu lang gia nguoi Tay den xem mach, so tran Bac, roi cho Bac an mot thu cu vua dao trong rung ve, dem dot chay hoa vao chao loang. Bac tinh, hom sau an them may lan voi chao loang nua, con sot nhe dan. Bac lai ngoi day lam viec hang ngay duoc. Dau thang tam, khai mac Hoi nghi toan quoc cua Dang, Bac xuong du hoi nghi, hom ay Bac vua dut con sot, nguoi con vo vang lam...” – (Theo Vo Nguyen Giap “Hoi ky ve Bac Ho”, NXB Van hoc, 1960).

... Khi duoc dong chi Le Quang Ba dan di xem mot cay ma lin on moc ngay ben mot manh ruong, duoc si Do Tat Loi thay rat giong cay “ha thu o trang”, ma o vung dong bang nguoi ta thuong su dung lam thuoc bo mau va chua rau toc som bac. Vay thi: ma lin on va ha thu o trang la hai cay khac nhau hay chi la mot?

Trong suot thoi gian dai, GS. Do Tat Loi va cac duoc si cung nhu cac nha thuc vat hoc trong nuoc, van cho rang ha thu o trang va ma lin on chi la mot loai cay. Cho nen trong cac sach thuoc, cai ten ma lin on van duoc xep vao muc ten goi khac (di danh) cua vi thuoc ha thu o trang. Mai toi nhung nam dau 90, sau khi da nhieu lan di khao sat thuc dia va nghien cuu cac tai lieu trong va ngoai nuoc, trong sach Nhung cay thuoc va vi thuoc Viet Nam, lan tai ban thu 9, GS. Do Tat Loi da dinh chinh lai: “Trong nhung lan xuat ban truoc, chung toi van dua ten ma lien an va ha thu o trang vao cung mot ten khoa hoc Streptocaulen juventas. Nhung tu nam 1974, chung toi tham khao nhung tai lieu sach thuoc cua Trung Quoc, thay: ma lien an co ten khoa hoc la Streptocaulon griffithii Hook.f.,...”.

Biet danh nay thuc ra chi thong dung o mien Nam Trung Quoc va mot so tinh mien nui phia Bac nuoc ta. Vi cay Streptocaulon griffithii Hook. f. con co rat nhieu ten goi khac, nhu “lao nha thu” (mo qua gia), “mao thanh tai”, “nam kho sam”, “nai dang”, “hong ma lien an” (ngua hong lien yen), “ma dat”, “huu mao lao nha thu”...

Theo Dong y, ma lien an co vi dang hoi ngot, tinh mat; co tac dung thanh nhiet giai doc. Dung chua nguoc tat (sot ret), cam mao phat sot luc nong luc lanh, tiet ta (tieu chay), ly tat (benh ly), vi thong (dau vung da day), lam troc (tieu tien nho giot, tieu duc...). Lieu dung: neu sac uong dung tu 4-8g, neu tan bot uong dung tu 2-4g.

Nhu vay, ngoai tac dung chua cam sot ma cu lang nguoi dan toc da ap dung de chua khoi benh cho Bac Ho, cay con co the su dung de chua tri mot so chung benh khac.

Them 3 bai thuoc co dung ma lien an:

- Chua viem ruot cap tinh va man tinh: Dung re cu ma lien an, phoi kho, nghien min. Ngay uong 2 lan, moi lan tu 1,5-3g, chieu bang nuoc soi.

- Chua viem than man tinh, dau lung: Dung 3-6g re ma lien an tuoi, sac nuoc uong trong ngay.

- Chua ran doc can: Dung la ma lien an tuoi 50-60g, gia nat, hoa vao 50ml ruou trang, vat lay nuoc uong. Ba dap kin xung quanh vet thuong.

Luong y Huyen Thao