Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://60s.com.vn/index/388380/29092007.aspx

Cay sua va viec bao ve cay o Ha Noi
Dau tich cua lam tac truy lung go sua.

Tu thang 6 den nay, o Ha Noi 14 cay sua da bi chat trom, 4 cay khac bi cua vo vong quanh. Cay sua co gia tri nhu the nao ma bi chat trom va "hanh ha" nhu vay?

Cay sua trong sach do

Gan day, cay sua co thu o go Dong Da bi chat boi cai gia 48 trieu dong, roi lien tiep, Co quan Cong an phat hien cac vu van chuyen, tang tru, buon ban go sua o Bac Ninh, Gia Lai... Go sua duoc mua, ban voi gia cao khong the tin duoc. Goc, re, mun go sua cung bi nguoi ta tim moi cach lay di va ban bang can.

Mang nhieu cau hoi, toi tim den Giao su (GS) Vu Van Chuyen, vi GS dau nganh ve thuc vat hoc. Ong la nguoi cong bo voi the gioi, Viet Nam co nhan sam. Va cung chinh ong da cong bo tai truoc nha so 8, pho Chan Cam hien co cay la thong thoi dai co sinh cach day 3 trieu nam.

Vi GS nam nay 85 tuoi nghe toi hoi ve loai cay sua lien mang cuon sach “Tu dien cay thuoc Viet Nam”, tac gia Vo Van Chi ra tra.

Cay sua co ten Latinh la Dalbergia co cong dung chua mot so benh nhu phong thap, don nga, dau xuong, dau da day, dau nguc suon, tam vi thong, khi suyen. Nhua cua loai cay nay co the tri dau bung, tam khi thong... Thi ra, co the nguoi ta dung go sua de che bien thuoc chua benh hoac lam viec gi do co gia tri lon nen no moi dat do the.

Toi tim gap ky su Vu Van Dung, chuyen gia dau nganh ve lam nghiep, nguoi tung duoc tang Giai thuong Ho Chi Minh. Ong cho biet, can phan biet cay sua co hoa mau trang voi cay sua do.

Cay sua co hoa mau trang con co ten goi la cay than mat, qua hoa go hinh kiem, than tron, vo nhan khong nut. Gia tri kinh te cua loai cay nay khong cao va khong phai doi tuong san lung cua bon lam tac.

Dich cua chung la nham vao cay sua do, con co ten trac vang, hue moc. Cay nay co hoa mau vang nhat; hat co mui thoi, thuoc ho dau, qua khong hoa go; than san sui.

Theo Nghi dinh so 32/2006/ND-CP ngay 30/3/2006 cua Chinh phu ve quan ly thuc vat, dong vat rung nguy cap, quy hiem, go sua xep vao nhom hiem IA, cam khai thac, su dung vao muc dich thuong mai.

Ha Noi duoc coi la mot trong nhung noi co nhieu cay sua nhat

Theo ky su Vu Van Dung, nhung nam 80, 90 cua the ky truoc, go sua (con goi la go trac vang hoac trac thoi) da co gia ban cao hon cac loai go duoc xep vao hang “tu thiet” (dinh, lim, sen, tau).

Nguoi ta thuong dung go sua khoi lien de tac tuong boi dac tinh co mui thom. Sau nay, nguoi ta thu mua ca o dang roi, su dung vao viec gi khong ai biet.

Tu nam 2003 tro lai day, gia go sua tang lien tuc, co khi len toi 500 trieu den 800 trieu/khoi (1 khoi tuong duong voi 1 tan).

Theo ong Dung, go sua co mui thom va co tinh dau, biet dau nguoi ta dung no vao viec ep tinh dau. Con tac dung chua benh thi ong khong ranh. Viec can thiet hien nay la can dieu tra xem nguoi ta mua go sua lam gi.

Nhu cau xa hoi can thi trong cay sua lay go. Hien tai, mot so dia phuong nhu Vinh Phuc, Bac Giang ba con co trong cay nay. Tuy nhien, viec kiem soat giong cung vo cung can thiet, cay sua giong co hinh dang ben ngoai kha giong cay muong, do con chua ke viec rat kho phan biet no voi cay than mat.

De biet chinh xac phai doi den luc cay ra qua (qua sua co mui thoi). Mat hang chuc nam troi cham bon, neu khong phai cay sua se gay ra thiet hai cho nguoi trong. 

Cay sua co mat tu Quang Binh tro ra, tu Quang Binh tro vao cung co cay sua, con goi la trac Nam Bo. Giua go sua (trac vang) va trac Nam Bo khac nhau o dac diem: Go sua phia Bac co loi hong, mui thom, co tinh dau, con trac Nam Bo khong co mui thom, tinh dau, gia thanh thap hon. Dac diem ben ngoai cua chung giong nhau nen cung de dan den nham lan.

De phan biet, cac nha khoa hoc thuong dua vao hoa, qua. Nay lai co them kinh nghiem “hoc” duoc tu “lam tac” la deo mot lat mong cho vao coc nuoc soi. Neu tinh dau noi len thi chinh xac la go sua.

Theo khao sat cua ong Dung, mot so noi co cay sua tu nhien nhu: Vuon quoc gia Phong Nha - Ke Bang; Chan nui da khu vuc chua Huong; xa Long Van, Gia Vien, Ninh Binh; TP Lang Son....

Cung theo ong Dung, Ha Noi hien duoc xac dinh la mot trong nhung noi co nhieu loai cay sua nhat. Nui Nung (cong vien Bach Thao) con co ten la nui Sua la mot minh chung cho thay loai cay nay co mat o Ha Noi kha som. Day con chua ke den nhung cay sua hang tram tuoi o Cong vien Dong Da, Phu Chu tich, truoc cong Vien 108...

Theo ong Do Ngoc Hoang, Pho tong giam doc Cong ty cay xanh, khao sat moi day cho biet Ha Noi hien co 666 cay sua, trong do, Cong vien Bach Thao co 40 cay; duong Thanh Nien va khu vuc xung quanh co 58 cay; quanh ho Hoan Kiem co 30 cay; pho Tran Quang Khai co 50 cay; pho Tran Nhat Duat co 10 cay; Tran Hung Dao 14 cay; pho Ngo Quyen 10 cay....

Dac diem uu viet cua cay sua la co hoa dep, cho bong mat tot, it bi do khi gap giong bao, khong rung la vao mua dong....--PageBreak--

Thoi gian gan day, tren dia ban TP Ha Noi lien tiep xay ra cac vu chat trom, khai thac trai phep cay sua. Dien hinh phai ke den vu chat trom cay sua o vuon hoa Chi Linh dem 26/6. Loi dung mua gio, ke gian da chat trom cay sua co duong kinh 30cm, tai o 12 cua vuon hoa.

Dem 30/7, 3 cay sua tren duong Dao Duy Anh cung bi chat trom. Ngay hom sau (31/7), cay sua co duong kinh 22cm o khu nha G2, tap the Trung Tu, quan Dong Da bong mat tich.

Dem 3/8, cay sua duong kinh 23cm tai nga tu Hung Vuong - Nguyen Thai Hoc bi chat trom. Cung o khu tap the Trung Tu, dem 13/8, cay sua duong kinh 18cm o dau nha D6 bi chat trom.

Trong khi lam viec voi phong vien ANTG sang ngay 7/9, ong Hoang nhan duoc tin bao tren dia ban quan Dong Da vua xay ra vu chat trom canh sua.

Can bao ve cay xanh tren moi duong pho

Truoc cay sua, chua co loai cay nao trong he thong cay xanh do thi o Ha Noi roi vao nan “tham sat”, do la khang dinh cua ong Hoang. “Lieu sau cay sua, co mot loai cay nao khac tren duong pho Ha Noi bi chat ha?”, toi hoi ong Hoang.

Ong Hoang cho biet, hien cay xanh do thi cua Ha Noi co khoang 60 loai. Dien tich met vuong cay xanh tinh theo dau nguoi hien nay 5m2/nguoi. Theo ke hoach, Ha Noi dat chi tieu den nam 2010 mat do can dat tu 6,5 den 7m2/nguoi.

Co the thay rang hien tai va trong tuong lai, Ha Noi van tiep tuc trong them cay xanh tren duong pho. Cay xanh la tai san cong va trong o noi cong cong nen moi nguoi dan can phai co y thuc bao ve no. Truoc tinh trang cay sua bi chat trom, hien danh sach, vi tri cua tung cay duoc chuyen den xa, phuong de phoi hop quan ly.

Trong Cong van so 4716 ngay 30/8 cua UBND TP Ha Noi ve tang cuong cong tac quan ly cay xanh do thi tren dia ban thanh pho neu: “Chinh quyen dia phuong, cac luc luong dan phong chuyen trach giu gin trat tu do thi, nhan dan... tang cuong cong tac kiem tra, kip thoi phat hien cac vu chat ha cay xanh do thi hien co. Xu ly nghiem cac hanh vi vi pham, ke ca de xuat truy to truoc phap luat”.

Tu dau nam den nay, tren dia ban Ha Noi xay ra hon 30 vu vi pham cay xanh nhu: Cua ngang than cay, chat canh, oto dam do, chat ha trai phep... Cung voi do la hon 14 cay sua bi chat trom cho thay cong tac bao ve cay xanh do thi dang duoc dat ra rat cap bach.

Mong rang viec huy dong suc dan, cac to chuc quan chung vao cong tac nay co hieu qua. Du luan rat hoan nghenh viec bat giu cac doi tuong trong vu chat trom cay sua o go Dong Da. Hy vong thu pham cac vu chat trom cay sua khac som bi bat giu va bi xu ly nghiem, de ran de bon toi pham