Xem bản tiếng việt đầy đủ tại đây : http://thethao60s.com/index/408792/05102007.aspx

Hanh trinh di tim nguoi anh hung Che Guevara (ky 1)
Ernesto Che Guevara.

Ernesto "Che" Guevara, nguoi anh hung cach mang Cuba, bieu tuong cua tinh than quoc te trong sang va tinh than dau tranh chong chu nghia de quoc, hy sinh ngay 9/10/1967 trong chien dich du kich o Bolivia. Sau khi bi hanh quyet boi ban tay cua quan doi doc tai tay sai Bolivia va CIA, thi the cua Che da bi chung thu tieu nham phi tang toi ac va lam "bien mat vinh vien"su ton tai cua nguoi anh hung.

Ke tu do, Dang va Nha nuoc Cuba cung nhu nhung ban be, dong doi va vo con cua Che da danh nhieu thoi gian, cong suc de thuc hien mong muon di tim hai cot cua Che va dua ve que huong. 30 nam sau do, y nguyen nay moi tro thanh hien thuc.

Trong so bao ra ngay 12/7/1997, bao Granma - Co quan ngon luan cua Dang, Nha nuoc va Nhan dan Cuba - da thong bao toi toan the nhan dan Cuba: “Hai cot cua Tu lenh Ernesto Che Guevara da duoc xac dinh”.

Tron 30 nam da troi qua ke tu khi Che nga xuong trong chien dich du kich o Bolivia, hai cot cua ong va nhung liet si da duoc dua tu Bolivia ve Cuba. Dich than Chu tich Fidel Castro da ra don hai cot Che va dong doi tan chan cau thang may bay.

Sau hon ba thang duoc quan o Hoi truong Granma tai tru so Bo Cac luc luong vu trang Cach mang Cuba (tuc Bo Quoc phong), ngay 17/10/1997, hai cot cua Che cung 6 dong doi da duoc an tang tai khu lang mo duoi chan Dai tuong niem Ernesto Che Guevara vua duoc xay dung tren Quang truong thanh pho Santa Clara, trong mot buoi le trang trong va xuc dong voi nhung loi phat bieu khong the nao quen cua Chu tich Fidel Castro truoc dong dao quan chung nhan dan, trong do co ca vo cua Che  - Aleida March cung cac con:

“Xin cam on anh, Che, vi su menh lich su, vi cuoc doi va vi tam guong cua anh. Xin cam on anh da den va chien dau cung chung toi trong cuoc dau tranh gian kho. Ngay hom nay, chung toi co mat o day va cung the rang se luon bao ve nhung ly tuong va nhung gia tri ma anh da quen minh chien dau”.

“Xin chao cac dong chi, nhung nguoi anh hung cua binh doan quoc te. Nhung ly tuong ma cac dong chi da nga xuong de bao ve cung voi nhan dan chung ta, se khong bao gio co the bi ke thu tuoc doat! Va chung ta se tiep tuc cung nhau chien dau cho mot the gioi tot dep hon, tuoi sang hon”.

Ket qua tim thay hai cot Che va dong doi khong phai chi la cong lao cua 7 chuyen gia Cuba. Ben canh ho la su lao dong khong met moi cua hon 100 nha khoa hoc cua nhieu co quan chuyen nganh khac nhau va hang chuc vien nghien cuu - nhung nguoi da ho tro cho cong viec rat ti mi cua doan tim kiem tai Bolivia.

Ke tu khi Che va dong doi cua ong hy sinh nam 1967, cac nguon thong tin bao gom cac thong tin chinh thuc, tren bao chi va qua cac kenh tinh bao da duoc tap hop lai, nham xac dinh nhung dien bien cua su kien va tim hieu dieu gi da xay ra doi voi thi the cua Che va cac du kich sau khi hy sinh.

Ngay 8/10/1967, doi du kich cua Che da cham tran voi cac don vi linh biet kich Bolivia - luc luong dac biet duoc My trang bi vu khi va co cac co van My truc tiep huan luyen.

Tran danh ac liet lap tuc no ra tren canh dong khoai tay trong hem nui Quebrada del Churo. Che bi thuong roi bi bat, bi giam giu trong mot phong hoc o ngoi truong tai lang La Higuera.

Chinh tai day, chieu ngay 9/10, Che da bi nhung ten linh biet kich hanh quyet theo lenh cua ten doc tai quan su Rene Barrientos - Tong thong Bolivia luc do.

Buc anh noi tieng duoc chup tai ngoi lang La Higuera trua ngay 9/10/1967, la buc anh cuoi cung chup Che khi con song - dung ben phai Che la nhan vien CIA Felix Rodriguez.

Thi the cua Che bi buoc vao cang ha canh cua may bay truc thang, dua ve thi tran Vallegrande; sau do duoc dat tren be ximang tai nha giat cua Benh vien Thanh Malta cua thi tran (theo menh lenh cua chinh quyen doc tai quan su), de "trung bay" trong 24 gio cho cac nha bao va dan chung dia phuong chung kien, nhu la “mot chien tich lung lay” cua linh biet kich Bolivia da tieu diet duoc nguoi chi huy du kich noi tieng.

Sau do, bon dao phu da chat doi ban tay cua Che, bao quan trong phooc-mon de cat giu roi chung thu tieu thi the cua Che nham lam "bien mat hoan toan" nguoi anh hung.

Gary Prado, luc do la dai uy, chi huy dai doi biet kich da dung do voi canh quan cua Che sang ngay 8/10, sau nay thang tien len hang tuong linh cua quan doi Bolivia, da tuyen bo trong nhieu nam rang thi the cua Che da bi hoa thieu va rai tro xuong song.

Mot vai nguon tin khong chinh thuc khac cho rang thi the cua Che da bi vut tu tren truc thang xuong rung ram. Tuy nhien, den ngay 9/11/1995, tai tu dinh cua minh o ngoai o thu do Santa Cruz, vien tuong Bolivia ve huu - Mario Vargas Salinas da pha vo im lang, va ke voi nha bao nguoi My John Lee Anderson cua to The New York Times, tac gia luc do dang viet cuon sach “Che Guevara - Cuoc doi mot nha cach mang”, rang thi the cua Che duoc chon cat o gan mot duong bang cu trong san bay cua thi tran Vallegrande.

Mario Vargas Salinas sau do co dinh chinh rang, ong ta biet duoc thong tin nay tu nhung tin don cua nhung nguoi tham gia vao viec chon cat, chu ban than ong ta khong duoc chung kien.

Thong tin nay ngay sau do duoc cong bo trong bai viet “Che duoc chon o dau? Mot nguoi Bolivia ke lai” dang tren to The New York Times thang 11/1995 va lan di toan the gioi, co the duoc xem nhu la diem mau chot de mo ra con duong cho nhung nguoi Cuba to chuc cuoc tim kiem quy mo lon.--PageBreak--

Roi tiep theo, la thoi diem ma truoc do kho co the tuong tuong ra, khi Tong thong Bolivia duong nhiem Gonzalo Sanchez de Lozada, trong mot cuoc phong van cua bao chi ve  tin tuc moi duoc tiet lo, da tuyen bo rang, sau khi xac minh nhung gi tuong Mario Vargas Salinas cung cap, ong da ky mot sac lenh chinh thuc yeu cau quan doi va cac co quan co trach nhiem cua Bolivia tien hanh tim kiem hai cot cua Che de trao tra cho gia dinh Che o Cuba.

Trong dieu kien het suc thuan loi do, o Cuba, mot Ban chi dao Trung uong duoc thanh lap de dac trach viec tim kiem hai cot Che va cac dong doi, dung dau la Tu lenh Raul Castro, Bi thu thu hai BCH Trung uong Dang Cong san Cuba, Bo truong Bo Cac luc luong vu trang cach mang Cuba va mot nhom chuyen gia “dac menh toan quyen” duoc giao nhiem vu tien hanh cac hoat dong tim kiem o Cuba va Bolivia.

Trong khi do, tai Bolivia, mot nhom chuyen gia Argentina da duoc moi sang lam viec tu ngay 1/12/1995 cung voi cac bo phan huu trach cua Bolivia thanh lap theo sac lenh cua Tong thong Gonzalo Sanchez de Lozada de tim kiem hai cot cua Che.

Sau khi xac dinh ro tam quan trong cua nhiem vu nay va cua chuyen di sap toi sang Bolivia, cac chuyen gia Cuba da tien hanh cong viec dau tien theo mot quan diem don thuan ve mat ky thuat, do la dung len mot ho so chi tiet ve cac du kich quan tu Cuba tham gia chien dich nam ay, bao gom ca Che va Tania, duoc hoan chinh voi tat ca nhung gi co the thu duoc tu gia dinh ho va nhung co quan, to chuc, cac vien nghien cuu va luu tru, nhu la cac dac diem ve cac vet gay xuong, cac ho so benh an ve nhung chung benh, va cac dac diem khuon rang, nhung thu chac chan se la can cu quyet dinh de nhan dang.

Nguon thong tin ma viec dieu tra nay dua vao truoc va trong qua trinh tien hanh cong viec o Cuba va Bolivia chu yeu duoc chi dan boi Nhat ky cua Che - nhung thong tin vo gia chua dung trong nhung trang viet cua ong, cung nhu nhat ky cua cac du kich khac, ma mot vai du lieu trong do co the dan toi viec xac dinh dung duoc dia diem tim kiem.

Khi Tien si Jorge Gonzalez, Truong doan chuyen gia Cuba, den Bolivia cuoi nam 1995, thi pham vi cuoc tim kiem con rat rong co den 13 ban bao cao khac nhau ve cac khu vuc co kha nang la dia diem chon cat.

Tiep tuc tien hanh cong viec de co duoc cac thong tin huu ich van la su uu tien hang dau. Da co hon 1.000 nguoi duoc phong van va cong viec tien trien voi khoang 300 loi ke ma trong do thuong chi co mot vai ban co gia tri. Hau nhu tat ca deu la nhung thong tin duoc bao mat bang he thong ma khoa, nen mat rat nhieu cong suc de co the gan loc duoc nhung thong tin huu ich.

Cuoc tim kiem cua nhung chuyen gia Argentina cung chinh quyen dia phuong va quan doi Bolivia da dien ra trong suot 16 thang sau do nhung van khong mot dau vet nao ve hai cot cua Che duoc tim thay.

Che cai trang tren duong xam nhap vao Bolivia de bat dau chien dich du kich cua minh.

Cuoi thang 4/1997, dot nhien xuat hien mot nhan vat nua da pha vo im lang de cong bo thong tin ve dia diem chon cat Che. Do la Gustavo Villoldo, mot trong ba nhan vien CIA nguoi Cuba luu vong, duoc cu den Bolivia tham gia chien dich truy lung doi du kich cua Che nam 1967 duoi lot mot dai uy cua quan doi Bolivia.

Theo nhu nhung gi ong ta ke lai, thi tuy khong co mat tai thoi diem Che bi bat va bi hanh quyet (diep vien CIA chung kien vu hanh quyet cua Che la Felix Rodriguez) nhung ong ta da di cung voi cac tuong linh quan doi Bolivia den chung kien thi hai Che luc de o benh vien thi tran ngay 10/10.

Sau do, cac tuong linh quan doi va cac nhan vien CIA da co mot cuoc hop bi mat ban cach xu ly doi voi thi the cua Che. Cuoi cung, tat ca thong nhat se chat hai ban tay cua Che de bao quan roi chon cat thi the o mot dia diem bi mat. Ong ta duoc giao thi hanh nhiem vu nay cung voi mot vai si quan Bolivia va nhan vien dan su khac.

Gustavo Villoldo noi rang ong ta cung cac cong su da vut thi the cua Che cung hai du kich nua xuong mot cai ho co san o gan duong bang san bay Vallegrande vao rang sang ngay 12/10/1967. Theo ong ta mo ta thi vi tri nay nam o phia nam cua san bay va phia tay cua nghia trang cu cua thi tran.

(Con tiep)